Αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στην Κύπρο

Οι περισσότερες επιχειρήσεις συναντούν το δίκαιο του καταναλωτή μέσα από τους κανόνες για τις συμβάσεις: τι πρέπει να περιέχουν, τι δεν επιτρέπεται, πόσο χρόνο έχει ο καταναλωτής να αλλάξει γνώμη. Το Μέρος ΙΙ του περί της Προστασίας των Καταναλωτών Νόμου είναι διαφορετικό εργαλείο. Ρυθμίζει συμπεριφορά και όχι όρους, και εφαρμόζεται πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από μια συναλλαγή, ανεξάρτητα από το αν συνάπτεται ποτέ σύμβαση.

Αυτή η εμβέλεια είναι το σημείο που ξεχνιέται συχνότερα. Κατά το άρθρο 3(1) το Μέρος εφαρμόζεται στις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές πριν, κατά τη διάρκεια και ύστερα από εμπορική συναλλαγή σχετιζόμενη με ένα προϊόν. Μια διαφήμιση που δεν παρήγαγε ποτέ πώληση βρίσκεται μέσα σε αυτό. Το ίδιο και ο τρόπος που συμπεριφέρεται ο εμπορευόμενος αφού ολοκληρωθεί η πώληση.

Τι λογίζεται εμπορική πρακτική

Το άρθρο 4 τη ορίζει ευρέως: κάθε πράξη, παράλειψη, τρόπος συμπεριφοράς ή εκπροσώπησης, εμπορική επικοινωνία, συμπεριλαμβανομένης της διαφήμισης και του μάρκετινγκ, ενός εμπορευόμενου, άμεσα συνδεόμενη με την προώθηση, πώληση ή προμήθεια ενός προϊόντος σε καταναλωτές. Το προϊόν είναι εξίσου ευρύ και περιλαμβάνει ρητά ακίνητη περιουσία, ψηφιακή υπηρεσία, ψηφιακό περιεχόμενο, και δικαιώματα και υποχρεώσεις.

Δύο ακόμη ορισμοί κάνουν πολλή δουλειά. Η απόφαση συναλλαγής είναι κάθε απόφαση για το κατά πόσον, πώς και υπό ποιους όρους θα γίνει αγορά, θα καταβληθεί τίμημα πλήρως ή εν μέρει, θα κρατηθεί ή θα διατεθεί προϊόν, ή θα ασκηθεί συμβατικό δικαίωμα επ' αυτού, είτε ο καταναλωτής αποφασίσει να προβεί σε ενέργεια είτε όχι. Και ο μέσος καταναλωτής είναι εκείνος που έχει τη συνήθη πληροφόρηση και είναι ευλόγως προσεκτικός και ενημερωμένος, λαμβανομένων υπόψη κοινωνικών, πολιτιστικών και γλωσσικών παραγόντων.

Το κριτήριο, και οι τέσσερις δρόμοι του

Το άρθρο 5(1) είναι μία γραμμή: οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές απαγορεύονται. Το άρθρο 5(2) δίνει μετά τέσσερις δρόμους προς το αθέμιτο, και η πρακτική αρκεί να διανύσει έναν. Η πρακτική είναι αθέμιτη όταν:

• είναι αντίθετη προς τις απαιτήσεις επαγγελματικής ευσυνειδησίας, που το άρθρο 4 ορίζει ως το μέτρο της ειδικής τεχνικής ικανότητας και μέριμνας που ευλόγως αναμένεται να επιδεικνύει ο εμπορευόμενος προς τους καταναλωτές, κατ' αναλογία προς την έντιμη πρακτική της αγοράς ή τη γενική αρχή της καλής πίστης στον τομέα του·
• στρεβλώνει ουσιωδώς ή ενδέχεται να στρεβλώσει ουσιωδώς την οικονομική συμπεριφορά του μέσου καταναλωτή στον οποίο φθάνει ή απευθύνεται·
• είναι παραπλανητική, κατά τα άρθρα 6 και 7·
• είναι επιθετική, κατά το άρθρο 8.

Το άρθρο 5(3) μετατοπίζει τον πήχη όταν μια πρακτική ενδέχεται να στρεβλώσει τη συμπεριφορά μόνο μιας σαφώς προσδιοριζόμενης ομάδας που είναι ιδιαιτέρως ευάλωτη λόγω πνευματικής ή σωματικής αναπηρίας, ηλικίας ή ακρισίας, με τρόπο που ο εμπορευόμενος μπορεί ευλόγως να προβλέψει. Εκεί η πρακτική εκτιμάται υπό το πρίσμα του μέσου μέλους της συγκεκριμένης ομάδας. Επιφύλαξη διατηρεί την κοινή και θεμιτή διαφημιστική πρακτική δηλώσεων που ενέχουν υπερβολές και δεν αναμένεται να εκληφθούν κυριολεκτικά.

Το άρθρο 5(4) παραπέμπει μετά στο Παράρτημα Ι, τον κατάλογο των πρακτικών που θεωρούνται αθέμιτες υπό οποιεσδήποτε περιστάσεις. Αυτές δεν χρειάζονται ανάλυση περί μέσου καταναλωτή ή στρέβλωσης: απαγορεύονται καθαυτές.

Παραπλανητικές πράξεις

Το άρθρο 6(1) πιάνει την πρακτική που περιλαμβάνει εσφαλμένες πληροφορίες και είναι επομένως αναληθής, ή που με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της συνολικής παρουσίασής της, εξαπατά ή ενδέχεται να εξαπατήσει τον μέσο καταναλωτή, ακόμα και εάν οι πληροφορίες είναι αντικειμενικά ορθές, και σε κάθε περίπτωση όταν τον οδηγεί ή ενδέχεται να τον οδηγήσει σε απόφαση συναλλαγής που διαφορετικά δεν θα ελάμβανε. Η ακρίβεια απαντά σε κατηγορία για αναλήθεια, όχι σε κατηγορία για εξαπάτηση.

Το άρθρο 6(2) απαριθμεί σε τι πρέπει να αφορά η εξαπάτηση. Δίπλα στα γνώριμα, την ύπαρξη ή τη φύση του προϊόντος, τα κύρια χαρακτηριστικά του, τη διαθεσιμότητα, τα οφέλη, τους κινδύνους, τη σύνθεση, την παράδοση, την καταλληλότητα, τη χρήση, την ποσότητα, τις προδιαγραφές και τη γεωγραφική ή εμπορική προέλευση, την έκταση των δεσμεύσεων του εμπορευόμενου, την τιμή ή τον τρόπο υπολογισμού της ή την ύπαρξη ειδικής πλεονεκτικής τιμής, και την ανάγκη υπηρεσίας, ανταλλακτικού, αντικατάστασης ή επισκευής, ο κατάλογος καλύπτει πλέον ρητά τα περιβαλλοντικά ή κοινωνικά χαρακτηριστικά και πτυχές κυκλικότητας όπως η ανθεκτικότητα, η δυνατότητα επισκευής και η ανακυκλωσιμότητα, καθώς και τη μετά την πώληση υποστήριξη και την αντιμετώπιση των παραπόνων.

Οι περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί, και γιατί είναι πλέον η έκθεση

Οι προσθήκες αυτές ήρθαν με τις τροποποιήσεις του Νόμου, μεταξύ των οποίων ο Νόμος 122(I)/2026, και είναι συνταγμένες με ασυνήθιστη ακρίβεια.

Το άρθρο 4 ορίζει τον περιβαλλοντικό ισχυρισμό ως μήνυμα ή απεικόνιση, μη υποχρεωτική βάσει του ενωσιακού ή εθνικού δικαίου, σε οποιαδήποτε μορφή, συμπεριλαμβανομένων κειμένων, εικόνων, γραφικών ή συμβολικών αναπαραστάσεων όπως ετικετών, εμπορικών ονομασιών, επωνυμιών εταιρειών ή ονομασιών προϊόντων, στο πλαίσιο εμπορικής ανακοίνωσης, που δηλώνει ή υπονοεί ότι ένα προϊόν, μια κατηγορία προϊόντος, ένα εμπορικό σήμα ή ένας εμπορευόμενος έχει θετικό ή μηδενικό αντίκτυπο στο περιβάλλον, ή ότι βλάπτει λιγότερο σε σύγκριση με άλλα, ή ότι έχει βελτιώσει τον αντίκτυπό του με την πάροδο του χρόνου.

Ο γενικός περιβαλλοντικός ισχυρισμός είναι εκείνος, γραπτός ή προφορικός, που δεν περιλαμβάνεται σε σήμα βιωσιμότητας και του οποίου οι προδιαγραφές δεν παρέχονται με σαφείς και κατανοητούς όρους στο ίδιο μέσο. Το σήμα βιωσιμότητας είναι προαιρετικό σήμα εμπιστοσύνης, ποιότητας ή ισοδύναμο, δημόσιο ή ιδιωτικό, που αποσκοπεί στον διαχωρισμό και την προώθηση προϊόντος, διαδικασίας ή επιχείρησης ως προς περιβαλλοντικά ή κοινωνικά χαρακτηριστικά, και αποκλείει κάθε υποχρεωτικό σήμα που απαιτεί ο νόμος.

Το σύστημα πιστοποίησης ορίζεται με τέσσερις προϋποθέσεις, που πρέπει να συντρέχουν όλες: το σύστημα είναι ανοικτό, υπό διαφανείς, δίκαιους και αμερόληπτους όρους, σε όλους τους εμπορευόμενους που επιθυμούν και μπορούν να συμμορφωθούν· οι απαιτήσεις του καταρτίζονται από τον ιδιοκτήτη του σε διαβούλευση με σχετικούς εμπειρογνώμονες και ενδιαφερόμενα μέρη· καθορίζει διαδικασίες αντιμετώπισης της μη συμμόρφωσης και προβλέπει ανάκληση ή αναστολή της χρήσης του σήματος· και η παρακολούθηση της συμμόρφωσης υπόκειται σε αντικειμενική διαδικασία που διεξάγεται από τρίτο μέρος, του οποίου η ικανότητα και η ανεξαρτησία, τόσο από τον ιδιοκτήτη του συστήματος όσο και από τον εμπορευόμενο, βασίζονται σε διεθνή, ενωσιακά ή εθνικά πρότυπα.

Η πρακτική συνέπεια για μια επιχείρηση που διαφημίζεται στην Κύπρο είναι ότι ο πράσινος ισχυρισμός αξιολογείται πλέον απέναντι σε ορισμό και όχι απέναντι σε αίσθηση. Ένα σήμα χωρίς σύστημα πίσω του που να πληροί τις τέσσερις προϋποθέσεις, ή ένας ισχυρισμός του οποίου η βάση δεν εξηγείται στην ίδια σελίδα που τον διατυπώνει, είναι εκτεθειμένος.

Παραπλανητικές παραλείψεις, και η πρόσκληση για αγορά

Το άρθρο 7(1) καθιστά παραπλανητική την πρακτική που, στο πραγματικό της πλαίσιο και λαμβανομένων υπόψη όλων των χαρακτηριστικών και των περιστάσεων και των περιορισμών του μέσου, παραλείπει ουσιώδεις πληροφορίες που χρειάζεται ο μέσος καταναλωτής για τεκμηριωμένη απόφαση συναλλαγής, και έτσι τον οδηγεί ή ενδέχεται να τον οδηγήσει σε απόφαση που διαφορετικά δεν θα ελάμβανε.

Το άρθρο 7(2) το επεκτείνει στον εμπορευόμενο που αποκρύπτει ουσιώδεις πληροφορίες, ή τις παρέχει κατά τρόπο ασαφή, ακατάληπτο, διφορούμενο ή εκτός χρόνου, ή που δεν προσδιορίζει την εμπορική επιδίωξη της πρακτικής, εφόσον αυτή δεν είναι ήδη προφανής από το πλαίσιο. Η μη δηλωμένη διαφήμιση πιάνεται από το τελευταίο αυτό σκέλος.

Το άρθρο 7(3) είναι η απάντηση του εμπορευόμενου στη μικρή οθόνη: όταν το μέσο επιβάλλει περιορισμούς τόπου ή χρόνου, οι περιορισμοί αυτοί, και τα μέτρα που λαμβάνει ο εμπορευόμενος για να καταστήσει την πληροφορία προσιτή με άλλο τρόπο, λαμβάνονται υπόψη για να καθοριστεί αν η πληροφορία παραλείφθηκε. Είναι κανόνας αναλογικότητας, όχι απαλλαγή.

Το άρθρο 7(4) ορίζει μετά τι είναι ουσιώδες στην πρόσκληση για αγορά, δηλαδή στην εμπορική επικοινωνία που αναφέρει χαρακτηριστικά του προϊόντος και την τιμή ώστε ο καταναλωτής να μπορεί να αγοράσει. Εφόσον δεν είναι ήδη προφανή από το πλαίσιο, ουσιώδη είναι: τα κύρια χαρακτηριστικά του προϊόντος στον βαθμό που ενδείκνυνται για το μέσο και το προϊόν· η γεωγραφική διεύθυνση και η ταυτότητα του εμπορευόμενου, όπως η εμπορική επωνυμία του και, όπου ενδείκνυται, εκείνου για λογαριασμό του οποίου ενεργεί· και η τιμή συμπεριλαμβανομένων των φόρων, ή, αν δεν μπορεί ευλόγως να καθοριστεί εκ των προτέρων, ο τρόπος υπολογισμού της, μαζί με όλες τις πρόσθετες επιβαρύνσεις αποστολής, παράδοσης ή ταχυδρομείου ή, όταν αυτές δεν μπορούν ευλόγως να υπολογιστούν εκ των προτέρων, το γεγονός ότι μπορεί να απαιτηθούν.

Επιθετικές πρακτικές

Το άρθρο 8(1) καθιστά επιθετική την πρακτική που, στο πραγματικό της πλαίσιο, χρησιμοποιεί παρενόχληση, καταναγκασμό, συμπεριλαμβανομένης της άσκησης σωματικής βίας, ή κατάχρηση επιρροής, και έτσι παρεμποδίζει σημαντικά ή ενδέχεται να παρεμποδίσει σημαντικά την ελευθερία επιλογής ή συμπεριφοράς του μέσου καταναλωτή ως προς το προϊόν, οδηγώντας τον σε απόφαση που διαφορετικά δεν θα ελάμβανε.

Το άρθρο 8(2) απαριθμεί τους παράγοντες, και τρεις από αυτούς περιγράφουν συμπεριφορά που οι επιχειρήσεις δεν αναγνωρίζουν πάντοτε ως επιθετική:

• η χρονική στιγμή, ο τόπος, η φύση ή η επιμονή·
• η χρήση απειλητικών ή προσβλητικών εκφράσεων ή συμπεριφοράς·
• η εκμετάλλευση κάθε συγκεκριμένης ατυχίας ή περίστασης την οποία ο εμπορευόμενος γνωρίζει και η οποία είναι τόσο σοβαρή ώστε να διαταράσσει την κρίση του καταναλωτή·
• κάθε επαχθές ή δυσανάλογο μη συμβατικό εμπόδιο που επιβάλλει ο εμπορευόμενος όταν ο καταναλωτής επιθυμεί να ασκήσει τα δικαιώματά του, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων λύσης της σύμβασης ή μετάβασης σε άλλο προϊόν ή άλλον εμπορευόμενο·
• κάθε απειλή για λήψη μέτρου που δεν μπορεί να ληφθεί νόμιμα.

Το τέταρτο είναι εκείνο που πιάνει τις πρακτικές συγκράτησης πελατών: μια διαδικασία ακύρωσης σκόπιμα δυσκολότερη από τη διαδικασία εγγραφής είναι υποψήφια για το άρθρο 8, ανεξάρτητα από ό,τι λέει η σύμβαση. Το πέμπτο πιάνει την επιστολή είσπραξης που απειλεί βήμα το οποίο ο αποστολέας δεν δικαιούται να λάβει.

Τι κοστίζει

Η εφαρμογή ανήκει στην Εντεταλμένη Υπηρεσία, και οι εξουσίες είναι καταρχάς διοικητικές. Με αιτιολογημένη απόφαση, και αφού ακούσει ή δώσει την ευκαιρία στον παραβάτη να ακουστεί προφορικά ή γραπτά, η Υπηρεσία μπορεί να επιβάλει διοικητικό πρόστιμο ανάλογα με τη φύση, τη βαρύτητα και τη διάρκεια της παράβασης, ύψους μέχρι και το πέντε τοις εκατό του κύκλου εργασιών του παραβάτη κατά το αμέσως προηγούμενο της παράβασης έτος. Όταν δεν είναι διαθέσιμες οι πληροφορίες για τον ετήσιο κύκλο εργασιών, το πρόστιμο δεν υπερβαίνει τα τρία εκατομμύρια ευρώ. Για ίδρυμα ή οργανισμό που κρίνεται ότι δεν έχει κύκλο εργασιών, χρησιμοποιείται ως βάση το πέντε τοις εκατό του συνόλου του ενεργητικού του.

Δύο ακόμη εκθέσεις ακολουθούν. Σε περίπτωση συνέχισης της παράβασης μπορεί να επιβληθεί πρόστιμο μέχρι πέντε χιλιάδες ευρώ για κάθε ημέρα συνέχισης, ανάλογα με τη βαρύτητα. Και η Υπηρεσία μπορεί να διατάξει τον παραβάτη να καταβάλει διοικητική επιβάρυνση που καλύπτει το κόστος αγοράς και τα έξοδα εξέτασης ή δοκιμής του προϊόντος ή υπηρεσίας ή ελέγχου εγγράφων, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα της εξέτασης, μέχρι τρεις χιλιάδες ευρώ.

Ερωτήσεις που μας γίνονται

Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η νομοθεσία και η εφαρμογή της ενδέχεται να μεταβληθούν, ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει. Για συμβουλή στη δική σας υπόθεση επικοινωνήστε με τον Κλείτο Πλατή στο klitos@kleanthousplatis.com ή στο +357 22 680 330.

Κλείτος Πλατής

Δικηγόρος, Συνέταιρος

Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε., Λευκωσία · Δημοσιεύθηκε 22 Αυγούστου 2026