Καθήκοντα εμπιστοσύνης διευθυντών στην Κύπρο

Ο διευθυντής βρίσκεται σε θέση εμπιστοσύνης, και ο νόμος τη μεταχειρίζεται σοβαρά είτε ο ίδιος θεωρεί τον εαυτό του θεματοφύλακα είτε όχι.

Οι περισσότερες παραβάσεις δεν είναι ανέντιμες. Είναι συνηθισμένες εμπορικές αποφάσεις που έλαβε κάποιος ο οποίος είχε συμφέρον και στις δύο πλευρές της συναλλαγής και δεν σταμάτησε να το πει.

Από πού πηγάζουν, και προς ποιον

Τα καθήκοντα των διευθυντών στην Κύπρο πηγάζουν από το κοινοδίκαιο και την επιείκεια, και στέκονται δίπλα στις απαιτήσεις του περί Εταιρειών Νόμου, Κεφ. 113, και του ιδρυτικού εγγράφου και καταστατικού της εταιρείας.

Δεν είναι καταγεγραμμένα εξαντλητικά σε ένα σημείο, και γι' αυτό οι διευθυντές συχνά αγνοούν την έκτασή τους μέχρι να προκύψει διαφορά. Και οφείλονται στην εταιρεία, όχι στον μέτοχο, στον όμιλο ή στον επενδυτή που τους τοποθέτησε στη θέση.

Η μία αυτή πρόταση λύνει τις περισσότερες από τις δύσκολες περιπτώσεις. Ο διευθυντής δεν διορίζεται για να υπηρετήσει τον μέτοχο που τον πρότεινε, τη μητρική που ελέγχει τον όμιλο, ή την τράπεζα που έθεσε τον διορισμό του ως όρο δανεισμού. Ο εντεταλμένος διευθυντής (nominee) οφείλει τα ίδια ακριβώς καθήκοντα με κάθε άλλον, και η εντολή εκείνου που τον διόρισε δεν αποτελεί υπεράσπιση για το ότι τη ακολούθησε.

Τα καθήκοντα

Να ενεργούν καλόπιστα προς το συμφέρον της εταιρείας. Να ασκούν τις εξουσίες τους για τον σκοπό για τον οποίο δόθηκαν και όχι για άλλον. Να αποφεύγουν σύγκρουση μεταξύ της θέσης τους και του προσωπικού τους συμφέροντος. Να μην αποκομίζουν μη εγκεκριμένο όφελος από τη θέση τους. Να ασκούν επιμέλεια και δεξιότητα. Και να διατηρούν ανεξάρτητη κρίση, που είναι το καθήκον που πιέζεται περισσότερο όταν ο διευθυντής εκπροσωπεί κάποιον.

Αξίζει να ειπωθεί τι σημαίνει το καθένα, γιατί οι τίτλοι κρύβουν τη διαφορά τους.

Καλή πίστη προς το συμφέρον της εταιρείας. Το κριτήριο είναι τι θεώρησε ειλικρινά ο διευθυντής ότι ήταν προς το συμφέρον της εταιρείας, όχι τι θα αποφάσιζε ένα δικαστήριο στη θέση του. Αυτό είναι πραγματική προστασία της εμπορικής κρίσης, και συνοδεύεται από έναν όρο: είναι πολύ ευκολότερο να αποδειχθεί τι θεώρησε ειλικρινά όταν η στάθμιση καταγράφηκε τη στιγμή εκείνη.

Άσκηση εξουσίας για τον ορθό σκοπό. Εξουσία που δόθηκε για έναν σκοπό δεν χρησιμοποιείται για άλλον, ακόμη κι αν ο διευθυντής πιστεύει ότι το αποτέλεσμα είναι ωφέλιμο. Όπου μια απόφαση κινείται από περισσότερους σκοπούς, άλλους ορθούς και άλλους όχι, το καθήκον παραβιάζεται αν ο μη ορθός σκοπός επηρέασε την απόφαση.

Μη δέσμευση της διακριτικής ευχέρειας. Ο διευθυντής πρέπει να παραμένει ελεύθερος να ασκεί ανεξάρτητη κρίση σε κάθε απόφαση καθώς προκύπτει. Η εκ των προτέρων συμφωνία να ψηφίσει με ορισμένο τρόπο, ή η δέσμευση του συμβουλίου σε μελλοντική πορεία, τέμνει αυτή την ελευθερία.

Δράση εντός του καταστατικού. Το καταστατικό θέτει τα όρια της εξουσίας του συμβουλίου. Αποφάσεις εκτός αυτών των ορίων είναι εκτεθειμένες όποια κι αν είναι η εμπορική τους αξία, και το καταστατικό είναι συχνά το πρώτο έγγραφο που διαβάζεται όταν μια απόφαση αμφισβητείται.

Αποφυγή σύγκρουσης καθήκοντος και συμφέροντος. Ο κανόνας είναι προληπτικός: δεν απαντάται με την επίδειξη ότι η συναλλαγή ήταν στην πραγματικότητα δίκαιη, γιατί το δίκαιο δεν επιτρέπει σε εμπιστευματοδόχο να τοποθετηθεί σε εκτεθειμένη θέση και μετά να αρνηθεί ότι επηρεάστηκε η κρίση του.

Μη αποκόμιση οφέλους από τη θέση. Ο διευθυντής δεν λαμβάνει όφελος που του δόθηκε λόγω του αξιώματός του, και λογοδοτεί για κάθε όφελος που αποκτήθηκε μέσω κακής χρήσης της περιουσίας, της πληροφορίας ή των ευκαιριών της εταιρείας. Επιχειρηματική ευκαιρία που φτάνει στον διευθυντή μέσω της εταιρείας ανήκει στην εταιρεία, ακόμη κι αν η εταιρεία δεν θα μπορούσε να την αξιοποιήσει.

Οι συναλλαγές που τα θέτουν σε ζήτημα

Συναλλαγές με συνδεδεμένα πρόσωπα. Δάνεια προς ή από τη διοίκηση. Ευκαιρίες που εντοπίστηκαν μέσω της εταιρείας και αξιοποιήθηκαν αλλού. Αμοιβές που αποφασίστηκαν από τους ίδιους τους αποδέκτες. Και εγγυήσεις υπέρ άλλων εταιρειών του ομίλου, όπου το όφελος για τη συγκεκριμένη εταιρεία δεν είναι προφανές.

Καμία από αυτές δεν είναι αυτομάτως παράνομη. Καθεμία όμως απαιτεί τρία πράγματα: να δηλωθεί το συμφέρον, να ληφθεί η απόφαση από όσους είναι ελεύθεροι από αυτό, και να καταγραφεί η συλλογιστική πριν από τη συναλλαγή, όχι αφού αμφισβητηθεί.

Στις ενδοομιλικές διευθετήσεις το σημείο είναι ιδιαίτερα λεπτό: όταν ζητείται από θυγατρική να εγγυηθεί, να δανείσει ή να μεταφέρει αξία προς όφελος του ομίλου συνολικά, το συμφέρον της ίδιας της θυγατρικής πρέπει να σταθμιστεί χωριστά και να φαίνεται ότι σταθμίστηκε.

Η δήλωση, και το πρακτικό

Η θεραπεία για τη σύγκρουση δεν είναι η αποφυγή της συναλλαγής αλλά η δήλωση της, στον σωστό χρόνο, στο σωστό όργανο, με καταγραφή. Το πρακτικό που δείχνει ότι το συμφέρον δηλώθηκε, ότι ο ενδιαφερόμενος δεν ψήφισε όπου δεν έπρεπε, και ότι η απόφαση λήφθηκε με στοιχεία, είναι αυτό που κρίνει τη διαφορά χρόνια αργότερα.

Η υποχρέωση δήλωσης δεν είναι καλή πρακτική αλλά νόμος. Το άρθρο 191(1) του ΚΕΦ. 113 καθιστά καθήκον του συμβούλου που έχει συμφέρον με οποιοδήποτε τρόπο, είτε αμέσως είτε εμμέσως, σε σύμβαση ή προτεινόμενη σύμβαση με την εταιρεία, να δηλώσει τη φύση του συμφέροντός του στη συνεδρίαση των συμβούλων. Όχι στον πρόεδρο, όχι σε παράπλευρη συζήτηση, και όχι με το να το γνωρίζει έτσι κι αλλιώς η εταιρεία.

Το άρθρο 191(2) ορίζει το πότε. Για προτεινόμενη σύμβαση, η δήλωση γίνεται στη συνεδρίαση όπου το θέμα της σύναψης συζητείται πρώτα. Αν κατά την ημερομηνία εκείνης της συνεδρίασης ο σύμβουλος δεν είχε συμφέρον, γίνεται στην επόμενη συνεδρίαση μετά την απόκτησή του. Και όπου το συμφέρον αποκτάται μετά τη σύναψη της σύμβασης, γίνεται στην πρώτη συνεδρίαση μετά από αυτό. Δεν υπάρχει εκδοχή του άρθρου στην οποία η δήλωση περιμένει βολική στιγμή.

Το άρθρο 191(3) επιτρέπει μόνιμη λύση και μετά προσθέτει τον όρο που οι περισσότερες εταιρείες παραβλέπουν. Γενική ειδοποίηση προς τους συμβούλους, με την οποία δηλώνεται ότι ο σύμβουλος είναι μέλος ορισμένης εταιρείας ή συνεταιρισμού και πρέπει να λογίζεται ότι έχει συμφέρον σε οποιαδήποτε σύμβαση γίνει με αυτούς μετά την ημερομηνία της, λογίζεται ικανοποιητική δήλωση. Η επιφύλαξη είναι η παγίδα: καμία τέτοια ειδοποίηση δεν είναι έγκυρη εκτός αν δόθηκε σε συνεδρία των συμβούλων, ή ο σύμβουλος λάβει εύλογα μέτρα ώστε να παρουσιαστεί και αναγνωστεί στη συνεδρία που ακολουθεί. Γενική ειδοποίηση που κατατέθηκε στον γραμματέα και δεν διαβάστηκε ποτέ σε συνεδρία δεν κάνει τίποτε.

Το άρθρο 191(4) καθιστά τη μη συμμόρφωση αδίκημα με πρόστιμο, και το άρθρο 191(5) υπενθυμίζει ότι το άρθρο είναι δάπεδο και όχι οροφή: καμία διάταξή του δεν επηρεάζει κανόνα δικαίου που περιορίζει τους συμβούλους από το να έχουν συμφέρον σε συμβάσεις με την εταιρεία. Η δήλωση του συμφέροντος δεν καθιστά από μόνη της τη συναλλαγή ορθή.

Μία γειτονική διάταξη κρίνει κάτι εντελώς άλλο και αξίζει να είναι γνωστή όπου ένα συμβούλιο συνεδριάζει από περισσότερες από μία χώρες. Κατά το άρθρο 191Α, εκτός αν το καταστατικό ρητά προβλέπει διαφορετικά, η συνεδρίαση των συμβούλων δύναται να πραγματοποιείται τηλεφωνικώς ή με οποιαδήποτε άλλα μέσα με τα οποία οι συμμετέχοντες μπορούν παράλληλα να ακούουν και να ακούονται από όλους τους άλλους, και συνυπολογίζονται για την απαρτία και για κάθε άλλο σκοπό ως παρόντες. Η επιφύλαξη απαντά μετά στο ερώτημα που μετρά για τη διεύθυνση και τον έλεγχο: η συνεδρίαση θεωρείται ότι πραγματοποιήθηκε εκεί όπου βρισκόταν το πρόσωπο που τήρησε τα πρακτικά.

Τι ακολουθεί μια παράβαση

Η απαίτηση ανήκει στην εταιρεία, γι' αυτό και οι παραβάσεις εγείρονται συχνά μόνο αφού αλλάξει ο έλεγχος της εταιρείας ή διοριστεί εκκαθαριστής. Οι διαθέσιμες θεραπείες περιλαμβάνουν:

• Δηλωτική απόφαση ή διάταγμα που απαγορεύει την άσκηση των επίμαχων εξουσιών.
• Αποζημιώσεις ή αποκατάσταση κατά το δίκαιο της επιείκειας για τη ζημιά που υπέστη η εταιρεία.
• Λογοδοσία για κέρδη, που υποχρεώνει τον διευθυντή να αποδώσει το όφελος που αποκόμισε μέσω της παράβασης ακόμη κι όταν η ίδια η εταιρεία δεν έχασε τίποτε.
• Εμπράγματη θεραπεία επί περιουσίας ή χρημάτων που εισπράχθηκαν, όπου μπορούν ακόμη να ταυτοποιηθούν.

Η θεραπεία μπορεί να στραφεί και εναντίον τρίτου που συμμετείχε εν γνώσει του στην παράβαση ή έλαβε το όφελός της, γι' αυτό και οι αντισυμβαλλόμενοι σε συναλλαγές με συνδεδεμένα πρόσωπα δεν είναι πάντοτε τόσο μακριά από τη διαφορά όσο υποθέτουν.

Όταν η εταιρεία βρίσκεται σε οικονομική δυσκολία

Η θέση αλλάζει καθώς η εταιρεία πλησιάζει την αφερεγγυότητα, γιατί τα συμφέροντα που πρέπει να έχουν κατά νου οι διευθυντές μετατοπίζονται προς τους πιστωτές. Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η προσωπική έκθεση των διευθυντών είναι μεγαλύτερη.

Για την πρώτη επικοινωνία

Περιγράψτε σύντομα την υπόθεση και αναφέρετε τυχόν προθεσμία. Δεν χρειάζεται να συγκεντρώσετε έγγραφα για το πρώτο σας μήνυμα.

Υποβολή ερωτήματος →Στείλτε email+357 22 680 330

Στοιχεία που μπορεί να χρειαστούν στη συνέχεια

Αφού επιβεβαιώσουμε ότι μπορούμε να αναλάβουμε, θα σας καθοδηγήσουμε για τα στοιχεία που χρειάζονται. Η παρακάτω λίστα αφορά τον επόμενο έλεγχο, όχι το πρώτο μήνυμα.

Το καταστατικό, τα πρακτικά της κρίσιμης περιόδου, τα έγγραφα της συναλλαγής, και ό,τι δείχνει τι δηλώθηκε και πότε.

Συχνές ερωτήσεις

Σχετική αρθρογραφία

Τι αλλάζει καθώς πλησιάζει η αφερεγγυότητα είναι στα καθήκοντα σε αφερεγγυότητα, και η προσωπική έκθεση στο πότε πληρώνει ο διευθυντής.

Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η νομοθεσία και η εφαρμογή της ενδέχεται να μεταβληθούν, ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει. Για συμβουλή στη δική σας υπόθεση επικοινωνήστε με τον Κλείτο Πλατή στο klitos@kleanthousplatis.com ή στο +357 22 680 330.

Λάβετε νομικές ενημερώσεις με email

Όταν αλλάζει το κυπριακό δίκαιο, να το μαθαίνετε από εμάς

Ένα σύντομο email όταν αλλάζει κάτι που μετρά: νέα νομοθεσία, μια απόφαση που αξίζει να ξέρετε, μια προθεσμία. Γραμμένο από τους συνεταίρους, χωρίς διαφημίσεις, διαγραφή με ένα κλικ.

Αφήστε το κενό

Εγγραφή

Είστε στη λίστα. Η επόμενη ενημέρωση για το κυπριακό δίκαιο θα έρθει στο email σας.

Η εγγραφή δεν ολοκληρώθηκε. Γράψτε στο office@kleanthousplatis.com και θα σας προσθέσουμε.

Η διεύθυνσή σας χρησιμοποιείται για αυτές τις ενημερώσεις και για τίποτε άλλο. Προστασία προσωπικών δεδομένων.

Περισσότερα από τη βιβλιοθήκη