Ο περί Ρύθμισης της Αγοράς Ηλεκτρισμού Νόμος του 2021, Ν. 130(Ι)/2021, χωρίζει τα έργα σε δύο κόσμους: αυτά που χρειάζονται άδεια της ΡΑΕΚ κατά το άρθρο 26, και αυτά που καλύπτονται από γενική άδεια κατά το άρθρο 27, με κατώφλια 20kW, 30kW και 50kW. Η μετακίνηση από τον δεύτερο κόσμο στον πρώτο γίνεται με ένα γεγονός: τη σύνδεση στο δίκτυο.
Τα ενεργειακά έργα στην Κύπρο σπάνια σκοντάφτουν στη μηχανολογία. Σκοντάφτουν στο ότι η άδεια είχε όρο που το τεμάχιο δεν μπορούσε να ικανοποιήσει, ή στο ότι το σημείο σύνδεσης αποδείχθηκε ανύπαρκτο ή απομακρυσμένο κατά έτη.
Η ρυθμιστική θέση, η θέση στο δίκτυο και η σύμβαση πώλησης δεν είναι τρία χωριστά μέτωπα. Το καθένα περιορίζει τα άλλα δύο, και η σειρά με την οποία λαμβάνονται κρίνει τη βιωσιμότητα.
Πότε χρειάζεται άδεια
Το άρθρο 26(1) απαγορεύει τη διεξαγωγή δεκατεσσάρων δραστηριοτήτων χωρίς άδεια της ΡΑΕΚ. Οι δύο που αφορούν άμεσα έναν αναπτυξιακό φορέα είναι η κατασκευή σταθμού παραγωγής ηλεκτρισμού ή η παραγωγή ηλεκτρισμού, και η προμήθεια ηλεκτρισμού σε τελικούς πελάτες ή σε πελάτες χονδρικής. Οι υπόλοιπες αφορούν τους διαχειριστές και ιδιοκτήτες συστημάτων, τον Λειτουργό της Αγοράς, τον Υπεύθυνο Φορέα Εξισορρόπησης και τους φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης.
Δύο από τον κατάλογο εκπλήσσουν και αξίζουν χωριστή αναφορά. Η παράγραφος (ιγ) υπάγει σε άδεια την εγκατάσταση ή λειτουργία εγκατάστασης αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, εξαιρώντας ρητά μόνο τις εγκαταστάσεις που λειτουργούν αποκλειστικά για ιδία χρήση. Και η παράγραφος (ιδ) υπάγει σε άδεια την κατασκευή απευθείας γραμμής κατά το άρθρο 100. Μπαταρία δίπλα σε φωτοβολταϊκό πάρκο, ή ιδιωτική γραμμή προς γειτονική εγκατάσταση, δεν είναι παρελκόμενα του έργου: είναι δικές τους αδειοδοτούμενες δραστηριότητες.
Η γενική άδεια, και τα τρία κατώφλια
Το άρθρο 27(1) ορίζει τις δραστηριότητες για τις οποίες η ΡΑΕΚ χορηγεί γενική άδεια με ρυθμιστική της απόφαση. Τα αριθμητικά όρια είναι τρία και δεν είναι το ίδιο πράγμα:
Κατά την παράγραφο (β), παραγωγή από εγκαταστάσεις μέγιστης ισχύος έως 20kW. Κατά την παράγραφο (γ), παραγωγή για ιδία χρήση από συστήματα ισχύος έως 30kW. Κατά την παράγραφο (δ), παραγωγή από σταθμούς ανανεώσιμων πηγών ισχύος έως 50kW.
Το κατώφλι δηλαδή εξαρτάται από το τι είναι το έργο και ποιον εξυπηρετεί, όχι μόνο από τα κιλοβάτ. Η παράγραφος (ε) καλύπτει τη συμπαραγωγή υψηλής απόδοσης μικρής κλίμακας, και η παράγραφος (στ) αφήνει περιθώριο για ό,τι κρίνουν σκόπιμο ο Υπουργός ή η ΡΑΕΚ κατόπιν διαβούλευσης.
Η διαδικασία είναι ελαφριά αλλά όχι ανύπαρκτη. Κατά το άρθρο 27(2), η γενική άδεια δημοσιεύεται στην Επίσημη Εφημερίδα και στην ιστοσελίδα της ΡΑΕΚ και περιλαμβάνει όρους και προϋποθέσεις, τέλη κοινοποίησης, ετήσια τέλη και έντυπο κοινοποίησης. Κατά το άρθρο 27(3), το ενδιαφερόμενο πρόσωπο ασκεί τη δραστηριότητα μόνο αφού υποβάλει το έντυπο κοινοποίησης, και η ΡΑΕΚ αξιολογεί την κοινοποίηση εντός ενός μηνός από την παραλαβή του.
Η σύνδεση αλλάζει τον χαρακτήρα του έργου
Εδώ βρίσκεται η παγίδα που κοστίζει περισσότερο, και είναι γραμμένη σε μία επιφύλαξη.
Κατά την παράγραφο (α) του άρθρου 27(1), γενική άδεια χορηγείται για παραγωγή από σταθμούς που δεν είναι συνδεδεμένοι με το σύστημα μεταφοράς ή διανομής. Και η επιφύλαξη προσθέτει ότι, σε περίπτωση σύνδεσης του συστήματος με το δίκτυο διανομής ή μεταφοράς, η δραστηριότητα του έργου τροποποιείται και απαιτείται εκ νέου επανάληψη της διαδικασίας: είτε για γενική άδεια, εφόσον το έργο εμπίπτει στις κατηγορίες (β) έως (στ), είτε για εξαίρεση από την υποχρέωση κατοχής άδειας κατά το άρθρο 27(4), είτε για άδεια κατά το άρθρο 26.
Το «έχουμε γενική άδεια» παύει να είναι ακριβές τη στιγμή που το έργο συνδέεται. Δεν πρόκειται για ανανέωση χαρτιού αλλά για επανάληψη της διαδικασίας, και το χρονοδιάγραμμα του έργου πρέπει να το προβλέπει από την αρχή αντί να το ανακαλύπτει στο τέλος.
Όταν το δίκτυο είναι γεμάτο
Η συνήθης απάντηση σε αίτημα σύνδεσης σε κορεσμένη περιοχή ήταν ότι δεν υπάρχει δυναμικότητα. Το άρθρο 97Α δίνει πλέον ένα ενδιάμεσο.
Κατά το άρθρο 97Α(1), η ΡΑΕΚ καθορίζει με ρυθμιστική απόφαση το πλαίσιο ώστε ο ΔΣΜΚ και ο ΔΣΔ να μπορούν να προσφέρουν συμφωνίες ευέλικτης σύνδεσης σε περιοχές όπου διατίθεται περιορισμένη ή μηδενική δυναμικότητα για νέες συνδέσεις.
Κατά το άρθρο 97Α(3), η συμφωνία πρέπει να προσδιορίζει τουλάχιστον τέσσερα πράγματα, και τα τέσσερα είναι εμπορικά κρίσιμα: τη μέγιστη σταθερή έγχυση και απόσυρση, μαζί με την πρόσθετη ευέλικτη δυναμικότητα που μπορεί να διαφοροποιείται κατά χρονικές ενότητες μέσα στο έτος· τα τέλη δικτύου που ισχύουν και για τη σταθερή και για την ευέλικτη δυναμικότητα· τη διάρκεια της συμφωνίας και την αναμενόμενη ημερομηνία χορήγησης σύνδεσης στο σύνολο της αιτούμενης σταθερής δυναμικότητας· και τον εξουσιοδοτημένο φορέα πιστοποίησης.
Κατά το άρθρο 97Α(4), ο χρήστης που συνδέεται με ευέλικτη σύνδεση υποχρεούται να εγκαταστήσει σύστημα ελέγχου ισχύος πιστοποιημένο από εξουσιοδοτημένο φορέα. Είναι κόστος του έργου και πρέπει να μπει στο μοντέλο.
Το άρθρο 97Α(2) δίνει και τις εγγυήσεις προς την άλλη κατεύθυνση: κατά γενικό κανόνα οι ευέλικτες συνδέσεις δεν καθυστερούν τις ενισχύσεις δικτύου, και η μετατροπή σε σταθερή σύνδεση μετά την ανάπτυξη του δικτύου διασφαλίζεται βάσει καθορισμένων κριτηρίων. Όπου όμως η ΡΑΕΚ θεωρεί ότι η ανάπτυξη του δικτύου δεν είναι η πλέον αποδοτική λύση, η ευέλικτη σύνδεση επιτρέπεται και ως μόνιμη λύση, μεταξύ άλλων για την αποθήκευση.
Μόνιμη ευέλικτη σύνδεση σημαίνει ότι το έργο δεν θα εγχύσει ποτέ ελεύθερα. Πριν υπογραφεί σύμβαση πώλησης με σταθερή ποσότητα, το ερώτημα δεν είναι αν δόθηκε σύνδεση αλλά ποια από τις δύο δόθηκε.
Από τον Απρίλιο του 2026 η ευέλικτη σύνδεση έπαψε να είναι τρόπος να κρατήσει κανείς χώρο πριν τα χαρτιά του είναι έτοιμα. Το άρθρο 95Α, που προστέθηκε στον Νόμο 130(Ι)/2021 με τον Νόμο 70(Ι)/2026 και ισχύει από τις 14 Απριλίου 2026, ορίζει στο άρθρο 95Α(1) ότι σε καμία περίπτωση δεν δεσμεύεται ηλεκτρικός χώρος στο σύστημα μεταφοράς ή διανομής εκτός αν έχουν εξασφαλιστεί όλες οι απαιτούμενες άδειες ή εγκρίσεις, και επιφύλαξη προσθέτει ότι ο κανόνας ισχύει και για τις συμφωνίες ευέλικτης σύνδεσης.
Η σειρά κρίνεται από την ωριμότητα. Το άρθρο 95Α(2) απαιτεί από τους δύο διαχειριστές να εφαρμόζουν σειρά προτεραιότητας στη βάση κριτηρίων ωριμότητας που δημοσιεύονται με γνωστοποίηση του Υπουργού, ώστε να συνδέονται τα έργα που είναι έτοιμα να συνδεθούν και να λειτουργήσουν. Τα κριτήρια δύνανται να λαμβάνουν υπόψη την ημερομηνία εξασφάλισης όλων των αδειών και να δίνουν προτεραιότητα σε σταθμούς συνδυασμένους με αποθήκευση. Όταν τα εδάφια (1) και (2) ικανοποιούνται, το άρθρο 95Α(3) απαιτεί σύνδεση αμέσως και χωρίς καθυστέρηση.
Οι προκαταρκτικοί όροι σύνδεσης δεν είναι θέση στην ουρά. Ο ορισμός που πρόσθεσε ο ίδιος νόμος στο άρθρο 2 λέει ρητά ότι το έγγραφο δεν δημιουργεί δέσμευση φορτίου: είναι προκαταρκτική τεχνική λύση και εκτίμηση χρέωσης. Δεσμευτική είναι η προσφορά σύνδεσης. Και το άρθρο 95Α(4) απαιτεί από τη ΡΑΕΚ να επανεξετάσει τους προκαταρκτικούς όρους που εκδόθηκαν πριν από τις 14 Απριλίου 2026.
Η ουρά είναι πλέον δημοσιευμένη. Το άρθρο 48(3)(α)(iii) απαιτεί από τον ΔΣΔ να δημοσιεύει τη σειρά προτεραιότητας ανά υποσταθμό μεταφοράς των εγκεκριμένων και εκκρεμούντων αιτημάτων σύνδεσης στο σύστημα διανομής, ξεχωριστά για ισχύ έως 120kW και άνω των 120kW, και το άρθρο 70(9) απαιτεί την αντίστοιχη δημοσίευση για το σύστημα μεταφοράς με τριμηνιαία επικαιροποίηση.
Η άρνηση πρέπει να αιτιολογείται, και η μηδενική έκχυση είναι άρνηση. Το άρθρο 48(3Α)(γ) απαιτεί από τον ΔΣΔ να αιτιολογεί την απόφασή του στη βάση τεκμηριωμένης μελέτης όταν απορρίπτει την αιτούμενη σύνδεση ή όταν εκδίδει όρους για λειτουργία μόνιμης μηδενικής έκχυσης.
Η άδεια είναι η πύλη, οι όροι της είναι ο κίνδυνος
Το να διαβάσει κανείς μια άδεια για την άδεια που δίνει είναι το εύκολο μέρος. Η αξία του νομικού ελέγχου βρίσκεται στους όρους που την συνοδεύουν, και τα ερωτήματα είναι τα ίδια για κάθε άδεια ή προσχέδιο άδειας. Τι πρέπει να επιτευχθεί και μέχρι πότε, και τι συμβαίνει αν δεν επιτευχθεί. Αν η άδεια μεταβιβάζεται και με ποια συναίνεση, γιατί έργο που δεν πωλείται είναι έργο που δεν χρηματοδοτείται. Τι ενεργοποιεί τροποποίηση ή ανάκληση. Και πώς οι όροι της άδειας συνυπάρχουν με τις πολεοδομικές και περιβαλλοντικές εγκρίσεις του ίδιου χώρου, που χορηγούνται από διαφορετικές αρχές με διαφορετικά κριτήρια και είναι απολύτως ικανές να αντιφάσκουν μεταξύ τους.
Άδεια που εκπνέει παρατείνεται πλέον μόνο υπό γραπτές προϋποθέσεις. Το άρθρο 32(2), που προστέθηκε με τον Νόμο 70(Ι)/2026, επιτρέπει στη ΡΑΕΚ να παρατείνει με αιτιολογημένη απόφαση τη διάρκεια ισχύος άδειας ή εξαίρεσης για κατασκευή σταθμού παραγωγής ή εγκατάστασης αποθήκευσης, εφόσον τεκμηριώνονται οι λόγοι της καθυστέρησης, η ΡΑΕΚ ικανοποιηθεί για την πρόθεση υλοποίησης και για την τεχνική, οικονομική και χρηματοδοτική δυνατότητα του κατόχου, ο αιτητής έχει απευθυνθεί στην Υπηρεσία Ενιαίας Εξυπηρέτησης, και έχει προσκομίσει βεβαίωση του διαχειριστή για την αίτηση σύνδεσης, την ημερομηνία και το στάδιό της. Σε δεύτερο ή μεταγενέστερο αίτημα απαιτείται πιστοποίηση διαθεσιμότητας κεφαλαίων. Καμία παράταση δεν υπερβαίνει το ένα έτος, το σύνολο δεν υπερβαίνει τα πέντε, και η απόφαση δημοσιεύεται και κοινοποιείται σε κάθε αιτητή με εκκρεμές δικό του αίτημα.
Η σύμβαση πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας
Η σύμβαση πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας καθορίζει τους όρους με τους οποίους πωλείται η παραγωγή. Είναι το έγγραφο που κρίνει αν το έργο χρηματοδοτείται, και οι διαπραγματεύσεις είναι αντιστοίχως δύσκολες. Οι όροι που κρίνουν την έκβαση είναι η διάρκεια σε σχέση με τη λειτουργική ζωή του σταθμού και με τη διάρκεια των δικαιωμάτων επί της γης· ο μηχανισμός τιμολόγησης και το αν τιμαριθμοποιείται· η δέσμευση ποσότητας και τι συμβαίνει αν ο σταθμός παράγει λιγότερα ή περισσότερα· η περικοπή παραγωγής, και ποιος επωμίζεται το κόστος όταν η παραγωγή δεν μπορεί να παραδοθεί επειδή το δίκτυο δεν τη σηκώνει· οι ρήτρες μεταβολής νομοθεσίας, που μετρούν πολύ σε τομέα όπου το ρυθμιστικό πλαίσιο κινείται· και η εξασφάλιση ή η πιστωτική στήριξη πίσω από την υποχρέωση πληρωμής του αγοραστή.
Η σύμβαση πώλησης δεν υπογράφεται πριν είναι γνωστοί οι όροι της άδειας και οι όροι της σύνδεσης, γιατί εκείνα τα δύο έγγραφα ορίζουν τι μπορεί πράγματι να υποσχεθεί το έργο ότι θα παραδώσει.
Από πού προκύπτουν οι διαφορές
Οι διαφορές που βλέπουμε γεννιούνται στις ραφές ανάμεσα στα έγγραφα αυτά. Καθυστέρηση της κατασκευής έναντι ορόσημου της άδειας. Έργα σύνδεσης που κόστισαν περισσότερο ή πήραν περισσότερο χρόνο από όσο έδειχνε η προσφορά. Περικοπή παραγωγής που καταλογίστηκε σε μέρος το οποίο δεν την είχε τιμολογήσει ποτέ. Ρυθμιστική ή τιμολογιακή μεταβολή που η μία πλευρά ονομάζει μεταβολή νομοθεσίας και η άλλη εμπορικό κίνδυνο. Και, στις μικρότερες εγκαταστάσεις, ελαττωματική εργασία και υστέρηση έναντι της απόδοσης που υποσχέθηκε ο προμηθευτής. Τις περισσότερες τις κρίνει αυτό που λένε γι' αυτές οι συμβάσεις, γι' αυτό και η σύνταξη αξίζει περισσότερα από τη δικαστική διαμάχη.
Ποιος ρυθμίζει, και γιατί μετρά η σειρά
Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου συστάθηκε αρχικά με τον περί Ρύθμισης της Αγοράς Ηλεκτρισμού Νόμο του 2003, Ν. 122(Ι)/2003, και η σύσταση και λειτουργία της διέπεται σήμερα από τον περί Ίδρυσης και Λειτουργίας της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου Νόμο του 2021, Ν. 129(Ι)/2021.
Η πρακτική συνέπεια για τον φορέα του έργου είναι ότι η ΡΑΕΚ δεν είναι σφραγίδα στο τέλος της διαδικασίας. Οι αποφάσεις της καθορίζουν τι επιτρέπεται να κάνει το έργο και με ποιους όρους μπορεί να συνδεθεί, και πρέπει να είναι κατανοητές πριν δεσμευτεί γη και πριν δαπανηθεί κεφάλαιο.
Για την πρώτη επικοινωνία
Περιγράψτε σύντομα την υπόθεση και αναφέρετε τυχόν προθεσμία. Δεν χρειάζεται να συγκεντρώσετε έγγραφα για το πρώτο σας μήνυμα.
Στοιχεία που μπορεί να χρειαστούν στη συνέχεια
Αφού επιβεβαιώσουμε ότι μπορούμε να αναλάβουμε, θα σας καθοδηγήσουμε για τα στοιχεία που χρειάζονται. Η παρακάτω λίστα αφορά τον επόμενο έλεγχο, όχι το πρώτο μήνυμα.
Την ισχύ και την τεχνολογία του έργου, το αν προορίζεται για ιδία χρήση ή για έγχυση, την αλληλογραφία με τον διαχειριστή για το σημείο σύνδεσης, και κάθε άδεια ή κοινοποίηση που έχει ήδη υποβληθεί. Αν υπάρχει προσχέδιο σύμβασης πώλησης, στείλτε το μαζί: οι όροι ποσότητας διαβάζονται δίπλα στους όρους της σύνδεσης και όχι χωριστά.
Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η νομοθεσία και η εφαρμογή της ενδέχεται να μεταβληθούν, ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει. Για συμβουλή στη δική σας υπόθεση επικοινωνήστε με τον Κλείτο Πλατή στο klitos@kleanthousplatis.com ή στο +357 22 680 330.
Κλείτος Πλατής
Δικηγόρος, Συνέταιρος
Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε., Λευκωσία · Δημοσιεύθηκε 24 Φεβρουαρίου 2026
Χρειάζεστε συμβουλή για δική σας υπόθεση;
Περιγράψτε σύντομα την υπόθεση, τα εμπλεκόμενα πρόσωπα και τυχόν προθεσμία.
Απαντούμε εντός μίας εργάσιμης ημέρας. Θα ζητήσουμε τα έγγραφα αφού επιβεβαιώσουμε ότι μπορούμε να αναλάβουμε.
Λάβετε νομικές ενημερώσεις με email
Όταν αλλάζει το κυπριακό δίκαιο, να το μαθαίνετε από εμάς
Ένα σύντομο email όταν αλλάζει κάτι που μετρά: νέα νομοθεσία, μια απόφαση που αξίζει να ξέρετε, μια προθεσμία. Γραμμένο από τους συνεταίρους, χωρίς διαφημίσεις, διαγραφή με ένα κλικ.
Είστε στη λίστα. Η επόμενη ενημέρωση για το κυπριακό δίκαιο θα έρθει στο email σας.
Η εγγραφή δεν ολοκληρώθηκε. Γράψτε στο office@kleanthousplatis.com και θα σας προσθέσουμε.
Η διεύθυνσή σας χρησιμοποιείται για αυτές τις ενημερώσεις και για τίποτε άλλο. Προστασία προσωπικών δεδομένων.
Συχνές Ερωτήσεις
Πότε χρειάζεται άδεια της ΡΑΕΚ;
Το άρθρο 26(1) του Ν. 130(Ι)/2021 απαγορεύει τη διεξαγωγή δεκατεσσάρων δραστηριοτήτων χωρίς άδεια. Οι δύο που αφορούν άμεσα έναν αναπτυξιακό φορέα είναι η κατασκευή σταθμού παραγωγής ηλεκτρισμού ή η παραγωγή ηλεκτρισμού, και η προμήθεια ηλεκτρισμού σε τελικούς ή χονδρικούς πελάτες. Οι υπόλοιπες αφορούν διαχειριστές και ιδιοκτήτες συστημάτων, τον Λειτουργό της Αγοράς, τον Υπεύθυνο Φορέα Εξισορρόπησης και τους φορείς σωρευτικής εκπροσώπησης.
Χρειάζεται άδεια η μπαταρία δίπλα στο πάρκο;
Ναι, και εκπλήσσει. Η παράγραφος (ιγ) υπάγει σε άδεια την εγκατάσταση ή λειτουργία εγκατάστασης αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, εξαιρώντας ρητά μόνο τις εγκαταστάσεις που λειτουργούν αποκλειστικά για ιδία χρήση, ενώ η παράγραφος (ιδ) υπάγει σε άδεια την κατασκευή απευθείας γραμμής κατά το άρθρο 100. Η μπαταρία και η ιδιωτική γραμμή δεν είναι παρελκόμενα του έργου: είναι δικές τους αδειοδοτούμενες δραστηριότητες.
Ποια είναι τα κατώφλια της γενικής άδειας;
Τρία, και δεν είναι το ίδιο πράγμα. Κατά το άρθρο 27(1)(β), παραγωγή από εγκαταστάσεις μέγιστης ισχύος έως 20kW· κατά την παράγραφο (γ), παραγωγή για ιδία χρήση από συστήματα έως 30kW· και κατά την παράγραφο (δ), παραγωγή από σταθμούς ανανεώσιμων πηγών έως 50kW. Το κατώφλι επομένως εξαρτάται από το τι είναι το έργο και ποιον εξυπηρετεί, όχι μόνο από τα κιλοβάτ.
Γιατί αποτυγχάνουν τα ενεργειακά έργα;
Σπάνια στη μηχανολογία. Σκοντάφτουν στο ότι η άδεια είχε όρο που το τεμάχιο δεν μπορούσε να ικανοποιήσει, ή στο ότι το σημείο σύνδεσης αποδείχθηκε ανύπαρκτο ή απομακρυσμένο κατά έτη. Η ρυθμιστική θέση, η θέση στο δίκτυο και η σύμβαση πώλησης δεν είναι τρία χωριστά μέτωπα: το καθένα περιορίζει τα άλλα δύο, και η σειρά κρίνει τη βιωσιμότητα.