Ο καταναλωτής στην Κύπρο εκπροσωπείται χωρίς να το ζητήσει

Η Κύπρος έχει συλλογική αποκατάσταση καταναλωτών από τις 13 Οκτωβρίου 2023 και ελάχιστα έχουν γραφτεί γι' αυτήν. Ο Ν. 91(Ι)/2023, που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα Αρ. 4959 την ημέρα εκείνη, μεταφέρει την Οδηγία (ΕΕ) 2020/1828 και κάνει κάτι που η κυπριακή πολιτική δίκη δεν έκανε πριν: επιτρέπει σε έναν φορέα να ενάγει για λογαριασμό ομάδας καταναλωτών που δεν ζήτησαν να περιληφθούν, και προστατεύει τους καταναλωτές αυτούς από κάθε διάταγμα εξόδων.

Τι αντικατέστησε, και τι καλύπτει

Το άρθρο 24(1) κατάργησε τον περί της Έκδοσης Δικαστικών Διαταγμάτων για την Προστασία των Συλλογικών Συμφερόντων των Καταναλωτών Νόμο, που επέτρεπε διατάγματα και τίποτε άλλο. Το άρθρο 24(2) ορίζει ότι κάθε αναφορά στον καταργούμενο Νόμο θεωρείται αναφορά στις αντίστοιχες διατάξεις του νέου. Οι δημόσιοι οργανισμοί που είχαν ήδη οριστεί κατά το άρθρο 3 του καταργούμενου Νόμου εξακολουθούν να θεωρούνται νομιμοποιούμενοι φορείς, κατά την επιφύλαξη του άρθρου 4(3)(α).

Το άρθρο 2(1) εφαρμόζει τον Νόμο σε αντιπροσωπευτικές αγωγές κατά εμπορευομένων που παραβιάζουν τις διατάξεις του ενωσιακού δικαίου προστασίας του καταναλωτή που καθορίζονται στο Παράρτημα, με αποτέλεσμα να προκύπτει ή να ενδέχεται να προκύψει ζημιά των συλλογικών συμφερόντων των καταναλωτών. Το Παράρτημα δεν είναι σύντομο: απαριθμεί εξήντα επτά πράξεις, από την Οδηγία για την ευθύνη λόγω ελαττωματικών προϊόντων του 1985 και την Οδηγία για τις καταχρηστικές ρήτρες του 1993 μέχρι τα οργανωμένα ταξίδια, τα δικαιώματα επιβατών, την καταναλωτική πίστη, τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων, τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα, το ψηφιακό περιεχόμενο και την Οδηγία για την πώληση αγαθών του 2019.

Το άρθρο 2(2) φτάνει σε εγχώριες και διασυνοριακές παραβάσεις, περιλαμβανομένων των παραβάσεων που έπαυσαν προτού ασκηθεί ή ολοκληρωθεί η αγωγή. Ο εμπορευόμενος που σταματά την πρακτική μόλις λάβει την επιστολή δεν βρίσκεται εκτός Νόμου.

Ενάγει μόνο νομιμοποιούμενος φορέας

Το άρθρο 4(1) περιορίζει τις αντιπροσωπευτικές αγωγές στους νομιμοποιούμενους φορείς. Το άρθρο 4(3) δίνει τρεις δρόμους: οι αρχές που είναι επιφορτισμένες με την εποπτεία του ενωσιακού δικαίου του Παραρτήματος· ιδιωτικοί οργανισμοί που πληρούν τα κριτήρια του άρθρου 4(4)· και φορείς που ορίστηκαν από άλλο κράτος μέλος. Για φορέα άλλου κράτους μέλους, η κατάθεση στο Δικαστήριο της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τον κατάλογο στον οποίο περιλαμβάνεται αποτελεί απόδειξη της νομιμοποίησής του, με επιφύλαξη της εξουσίας του Δικαστηρίου να εξετάσει αν οι σκοποί του δικαιολογούν την αίτηση στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Το άρθρο 4(4) θέτει έξι κριτήρια για ιδιωτικό οργανισμό εγκατεστημένο στην Κύπρο που αποτείνεται στην Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή του Υπουργείου Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας:

• νομικό πρόσωπο συσταθέν κατά τους Νόμους της Δημοκρατίας, με δώδεκα μήνες δημόσιας δραστηριότητας για την προστασία των καταναλωτών πριν από την αίτηση
• έννομο συμφέρον στην προστασία των καταναλωτών, που προκύπτει από τους σκοπούς της ιδρυτικής πράξης ή του καταστατικού
• μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας, όπως ο όρος αποδίδεται από το άρθρο 2 του περί Σωματείων και Ιδρυμάτων Νόμου
• να μην υπόκειται σε διαδικασία αφερεγγυότητας, να μην έχει τεθεί υπό εκκαθάριση ή διαχείριση και να μην έχει διαγραφεί
• ανεξαρτησία, ιδίως από εμπόρους με οικονομικό συμφέρον στην άσκηση της αγωγής, με θεσπισμένες διαδικασίες που αποκλείουν τέτοια επιρροή και κάθε σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ του ίδιου, των χρηματοδοτών του και των καταναλωτών
• δημοσιοποίηση, σε απλή και κατανοητή γλώσσα και ιδίως στον ιστότοπό του, των στοιχείων που αποδεικνύουν τα πιο πάνω, μαζί με τις πηγές χρηματοδότησης, την οργανωτική και διαχειριστική δομή, τη δομή των μελών, τον σκοπό και τις δραστηριότητες

Το άρθρο 5 κρατά τον κατάλογο ενήμερο. Η αρμόδια αρχή κοινοποιεί στην Επιτροπή, δημοσιεύει τον κατάλογο, αξιολογεί ανά πενταετία ή κατόπιν αιτιολογημένου αιτήματος αν ο φορέας εξακολουθεί να πληροί τα κριτήρια, θέτει εύλογη προθεσμία συμμόρφωσης, και μετά την άπρακτη παρέλευσή της ο φορέας χάνει την ιδιότητά του. Η απόφαση υπόκειται σε ιεραρχική προσφυγή στον Υπουργό εντός τριάντα ημερών, ο Υπουργός αποφασίζει εντός ενενήντα ημερολογιακών ημερών, και όποιος δεν ικανοποιείται έχει εβδομήντα πέντε ημέρες για το Διοικητικό Δικαστήριο.

Τα δύο που μπορούν να ζητηθούν

Το άρθρο 6(2) επιτρέπει στον φορέα να ζητήσει από το Δικαστήριο την έκδοση διατάγματος, περιλαμβανομένου προσωρινού, και τη λήψη μέτρων επανόρθωσης και αποκατάστασης των θιγόμενων καταναλωτών. Η επιφύλαξη επιτρέπει και τα δύο σε μία ενιαία αγωγή, με διακριτική εξουσία του Δικαστηρίου να εκδώσει μία ενιαία απόφαση.

Το άρθρο 6(3) απαιτεί, κατά την καταχώριση, επαρκείς πληροφορίες για τους καταναλωτές ώστε το Δικαστήριο να κρίνει τη δικαιοδοσία και το εφαρμοστέο δίκαιο, να προσδιοριστεί ο τόπος του ζημιογόνου γεγονότος όπου η αγωγή αφορά αδικοπραξία, και, όπου ζητούνται μέτρα επανόρθωσης, στοιχεία που δεικνύουν την ομοιότητα ή συνάφεια των επιμέρους αξιώσεων από πλευράς πραγματικών περιστατικών και νομικής αξιολόγησης.

Το άρθρο 6(1) ορίζει τη θέση των καταναλωτών, και διαβάζεται πριν ειπωθεί σε πελάτη τι θα ελέγχει. Οι εκπροσωπούμενοι καταναλωτές επωφελούνται από τα μέτρα, αλλά δεν δικαιούνται να παρεμβαίνουν στις διαδικαστικές αποφάσεις του φορέα, να ζητούν μεμονωμένα αποδείξεις, ή να προσφεύγουν μεμονωμένα κατά των αποφάσεων ή διαταγμάτων του Δικαστηρίου.

Το διάταγμα, και τι δεν χρειάζεται απόδειξη

Το άρθρο 11(1) απαιτεί από τον φορέα, πριν αποταθεί στο Δικαστήριο, να διαβουλευθεί με το πρόσωπο που διαπράττει την παράβαση, ζητώντας την άμεση παύση και τη μη επανάληψή της. Η επιφύλαξη επιτρέπει την παράκαμψη της διαβούλευσης όπου, κατά την κρίση του φορέα, οι περιστάσεις είναι τέτοιες που η διαδικασία πρέπει να προχωρήσει χωρίς καθυστέρηση. Το άρθρο 11(2) δίνει στον εμπορευόμενο δεκατέσσερις ημέρες: αν η παράβαση δεν παύσει εντός της προθεσμίας αυτής από το αίτημα διαβούλευσης, ο φορέας μπορεί άνευ ετέρου να ζητήσει διάταγμα.

Δύο εδάφια αφαιρούν τα συνήθη εμπόδια. Το άρθρο 11(3) ορίζει ότι δεν χρειάζεται έκφραση βούλησης των μεμονωμένων καταναλωτών για εκπροσώπηση. Το άρθρο 11(4) ορίζει ότι ο φορέας δεν υποχρεούται να αποδείξει ούτε την πραγματική ζημία ή βλάβη των καταναλωτών, ούτε την πρόθεση ή αμέλεια του εμπορευομένου.

Το άρθρο 12(1) ορίζει τι μπορεί να διατάξει το Δικαστήριο: την άμεση παύση και τη μη επανάληψη της παράβασης· τη δημοσίευση του συνόλου ή μέρους της απόφασης, ή επανορθωτικής ανακοίνωσης, ώστε να απαλειφθούν οι συνεχιζόμενες επιπτώσεις· και οποιαδήποτε άλλη ενέργεια ή μέτρο κριθεί αναγκαίο ή εύλογο. Η αίτηση για άμεση παύση εξετάζεται με συνοπτική διαδικασία, και κατά το άρθρο 12(4) με τη δέουσα ταχύτητα.

Το άρθρο 12(2) ορίζει ποιον φτάνει το διάταγμα. Μπορεί να αφορά τη γενόμενη παράβαση και, γενικά, παρόμοιες μελλοντικές παραβάσεις, και μπορεί να απευθύνεται σε οποιονδήποτε συνεργό ή συμμετέχοντα και, όπου ο παραβάτης είναι νομικό πρόσωπο, σε διευθυντή, διευθύνοντα σύμβουλο, συνεργάτη, σύμβουλο ή αξιωματούχο που αποδεικνύεται ότι έλαβε μέρος ή συνέδραμε.

Το άρθρο 10 ορίζει το φόρουμ: το Επαρχιακό Δικαστήριο στην αρμοδιότητα του οποίου εμπίπτει η εκδίκαση, και, όπου ζητούνται παράλληλα επανορθωτικά μέτρα, ο Πρόεδρος του Επαρχιακού Δικαστηρίου.

Η επανόρθωση, και η σιωπηρή συναίνεση

Το άρθρο 13(1) επιτρέπει αγωγή για μέτρα επανόρθωσης χωρίς προηγούμενη διαπίστωση παράβασης σε ξεχωριστή διαδικασία.

Το άρθρο 13(2) είναι η διάταξη που αλλάζει το σχήμα. Ο φορέας δύναται να καταχωρίσει αγωγή που καλύπτει το σύνολο των καταναλωτών που επηρεάζονται, εφόσον δεν δηλώσουν ρητά ότι δεν επιθυμούν να συμμετάσχουν εντός εύλογης προθεσμίας που διατάσσει το Δικαστήριο. Ο Νόμος ονομάζει τον μηχανισμό εκπροσώπηση με σιωπηρή συναίνεση. Η επιφύλαξη τον περιορίζει γεωγραφικά: οι καταναλωτές που δεν έχουν τη συνήθη διαμονή τους στη Δημοκρατία εκφράζουν σε κάθε περίπτωση ρητά τη βούλησή τους να εκπροσωπηθούν.

Το άρθρο 13(3) σταματά τη διπλή μέτρηση. Ο εκπροσωπούμενος καταναλωτής δεν εκπροσωπείται σε άλλη αγωγή με το ίδιο επίδικο θέμα κατά του ίδιου εμπορευομένου, δεν ασκεί μεμονωμένα αγωγή για το ίδιο θέμα, και δεν λαμβάνει αποζημίωση πέραν της μίας φοράς.

Το άρθρο 13(4) ορίζει τι πρέπει να προσδιορίζει η απόφαση: τους καταναλωτές που δικαιούνται να επωφεληθούν ή τουλάχιστον την ομάδα, τις προθεσμίες, και την κατάληξη των κεφαλαίων που δεν ανακτώνται. Η επιφύλαξη επιτρέπει στο Δικαστήριο να τα διαθέσει για κοινωφελείς σκοπούς, με προτεραιότητα σε νομιμοποιούμενους φορείς. Το άρθρο 14 επιτρέπει στο Δικαστήριο, κατόπιν αίτησης ή αυτεπαγγέλτως, να καθορίσει τις ομάδες των οποίων οι αξιώσεις περιλαμβάνονται παραδεκτά, και τον τρόπο και την προθεσμία της δήλωσης μη εκπροσώπησης.

Το άρθρο 13(5) διατηρεί κάθε άλλη θεραπεία που δεν αποτέλεσε αντικείμενο της αγωγής, και το άρθρο 13(7) εφαρμόζει μεταξύ των διαδίκων τον συνήθη κανόνα ότι ο ηττηθείς καταβάλλει τα έξοδα.

Χρηματοδότηση, διακανονισμός και απόδειξη

Το άρθρο 15 θέτει τη χρηματοδότηση από τρίτους υπό δικαστικό έλεγχο. Το Δικαστήριο δύναται να ελέγξει αν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων, εξετάζοντας αν η χρηματοδότηση από τρίτο με οικονομικό συμφέρον εκτρέπει την αγωγή από την προστασία των καταναλωτών, αν οι αποφάσεις του φορέα, περιλαμβανομένων των αποφάσεων διακανονισμού, επηρεάζονται αδικαιολόγητα, και αν η αγωγή ασκείται κατά ανταγωνιστή του χρηματοδότη ή εμπορευομένου από τον οποίο εξαρτάται. Δύναται να διατάξει οικονομική επισκόπηση των πηγών χρηματοδότησης, μέτρα που περιλαμβάνουν την απαγόρευση ή μεταβολή της, και, εφόσον είναι αναγκαίο, να απορρίψει τη νομιμοποίηση του φορέα στη συγκεκριμένη αγωγή, χωρίς αυτό να επηρεάζει τα δικαιώματα των καταναλωτών.

Το άρθρο 16 θέτει τον διακανονισμό υπό τον ίδιο έλεγχο. Ο φορέας και ο εμπορευόμενος μπορούν να προτείνουν από κοινού διακανονισμό, και το Δικαστήριο δύναται να τους καλέσει να καταλήξουν σε έναν εντός εύλογης προθεσμίας. Ο διακανονισμός υπόκειται σε έλεγχο ώστε οι όροι του να είναι σύννομοι, εύλογοι και δίκαιοι. Αν δεν εγκριθεί, η αγωγή συνεχίζεται. Ο εγκεκριμένος διακανονισμός δεσμεύει τον φορέα, τον εμπορευόμενο και τους μεμονωμένους καταναλωτές, αλλά το Δικαστήριο δύναται να ορίσει προθεσμία εντός της οποίας μεμονωμένος καταναλωτής αρνείται ρητά να δεσμευτεί.

Το άρθρο 8 λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Ο φορέας που έχει ήδη προσκομίσει ευλόγως διαθέσιμα στοιχεία επαρκή για την υποστήριξη της αγωγής και έχει υποδείξει ότι επιπρόσθετα βρίσκονται στη σφαίρα επιρροής του εμπορευομένου ή τρίτου δύναται να ζητήσει διάταγμα αποκάλυψης· και το Δικαστήριο δύναται εξίσου, κατόπιν αιτήματος του εμπορευομένου, να διατάξει τον φορέα ή τρίτο να κοινοποιήσει στοιχεία. Και τα δύο τελούν υπό τους κανόνες εμπιστευτικότητας και αναλογικότητας.

Το άρθρο 18 δίνει βάρος στις διασυνοριακές διαπιστώσεις. Τελεσίδικη απόφαση Δικαστηρίου ή διοικητικής αρχής οποιουδήποτε κράτους μέλους για την ύπαρξη παράβασης μπορεί να χρησιμοποιηθεί από όλα τα μέρη ως απόδειξη σε κάθε άλλη αγωγή για μέτρα επανόρθωσης κατά του ίδιου εμπορευομένου για την ίδια πρακτική, σύμφωνα με τον περί Αποδείξεως Νόμο και τους Κανονισμούς Πολιτικής Δικονομίας.

Το άρθρο 9 ρυθμίζει την ανυπακοή: όπου πρόσωπο δεν συμμορφώνεται με διάταγμα, το Δικαστήριο δύναται να εξαναγκάσει σε υπακοή ή συμμόρφωση, ή σε εκτέλεση πράξης με έξοδα εναντίον του, και τα έξοδα αυτά θεωρούνται ποινή κατά τον περί Ποινικής Δικονομίας Νόμο.

Τα έξοδα, η παραγραφή και η ενημέρωση

Το άρθρο 17(1) ορίζει ότι οι μεμονωμένοι καταναλωτές που αφορά αγωγή για μέτρα επανόρθωσης δεν καταβάλλουν οποιαδήποτε δικαστικά έξοδα. Το άρθρο 17(2) κρατά μία εξαίρεση: σε εξαιρετικές περιπτώσεις το Δικαστήριο δύναται να διατάξει μεμονωμένο καταναλωτή να καταβάλει έξοδα που προκλήθηκαν από την εκ προθέσεως ή εξ αμελείας συμπεριφορά του.

Το άρθρο 7 σταματά το ρολόι. Η καταχώριση της αγωγής αναστέλλει τις ισχύουσες προθεσμίες παραγραφής ως προς τους καταναλωτές που αφορά, ώστε να μπορούν να ασκήσουν αργότερα δική τους αγωγή για την ίδια παράβαση. Κατά το άρθρο 7(3) η αναστολή άρχεται από την καταχώριση και λήγει με τελεσίδικη απόφαση ή, στην περίπτωση του άρθρου 13(4), με τη δήλωση του καταναλωτή ότι δεν επιθυμεί να εκπροσωπηθεί, και εφαρμόζεται κατ' αναλογίαν ο περί Παραγραφής Αγώγιμων Δικαιωμάτων Νόμος.

Το άρθρο 19(3) επιτρέπει στο Δικαστήριο, κατόπιν αίτησης του φορέα, να διατάξει τον εμπορευόμενο να ενημερώσει ατομικά όλους τους ενδιαφερόμενους καταναλωτές, με δικά του έξοδα, για τελική απόφαση επί των μέτρων ή για εγκεκριμένο διακανονισμό, με μέσα κατάλληλα για την υπόθεση και εντός καθορισμένων προθεσμιών. Η υποχρέωση δεν ισχύει αν οι καταναλωτές ενημερωθούν με άλλο τρόπο.

Τι σημαίνει στην πράξη

Για τον εμπορευόμενο, η έκθεση άλλαξε σχήμα και όχι μέγεθος. Ένας φορέας μπορεί πλέον να θέσει σε κρίση κάθε θιγόμενο πελάτη στην Κύπρο ταυτόχρονα, χωρίς να εμφανιστεί κανείς τους, χωρίς απόδειξη πρόθεσης ή αμέλειας για το διάταγμα, και με απόφαση που φτάνει σε κατονομαζόμενα στελέχη της εταιρείας. Το παράθυρο των δεκατεσσάρων ημερών του άρθρου 11(2) είναι συχνά η μόνη ευκαιρία να διευθετηθεί το θέμα πριν συμβεί αυτό.

Για τον καταναλωτή, ο υπολογισμός είναι άλλος από τον συνηθισμένο. Η συμπερίληψη δεν κοστίζει τίποτε, τα ατομικά διατάγματα εξόδων είναι εξαιρετικά, και το ρολόι της παραγραφής σταματά με την καταχώριση. Εκείνο που θυσιάζεται είναι ο έλεγχος: καμία χωριστή αγωγή για το ίδιο θέμα, καμία ατομική έφεση, και κανένας ατομικός λόγος για το πώς τρέχει η υπόθεση.

Συχνές ερωτήσεις

Πηγές

• Ο περί της Έκδοσης Δικαστικών Διαταγμάτων και Καταχώρισης Αντιπροσωπευτικών Αγωγών για την Προστασία των Συλλογικών Συμφερόντων των Καταναλωτών Νόμος του 2023, 91(Ι)/2023, ενοποιημένο κείμενο, cylaw.org
• Ν. 91(Ι)/2023, Ε.Ε. Παρ. Ι(Ι) Αρ. 4959, 13.10.2023, cylaw.org

Η αγγλική έκδοση βρίσκεται στη σελίδα Cyprus consumers are represented without opting in.

Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η νομοθεσία και η εφαρμογή της ενδέχεται να μεταβληθούν, ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει. Για συμβουλή στη δική σας υπόθεση επικοινωνήστε με τον Κλείτο Πλατή στο klitos@kleanthousplatis.com ή στο +357 22 680 330.

Κλείτος Πλατής

Δικηγόρος, Συνέταιρος

Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε., Λευκωσία · Δημοσιεύθηκε 23 Αυγούστου 2026

Περισσότερα για αυτό: Σας ενάγουν στην Κύπρο;, Οι Κανονισμοί Πολιτικής Δικονομίας 2023: Πρακτικός Οδηγός, Εμπορικό Δικαστήριο και Ναυτοδικείο, και η υπόθεση στα αγγλικά, Η εξ ακοής μαρτυρία γίνεται δεκτή. Η μάχη είναι στη βαρύτητα, Η διαιτησία στην Κύπρο είναι δύο νόμοι, όχι ένας.