Εκτέλεση δικαστικής απόφασης

Η απόφαση είναι ένα χαρτί, μέχρι ο σωστός δρόμος να τη μετατρέψει σε χρήματα

Με μια ματιά

• Μετά την επίδοση, ο οφειλέτης οφείλει να συμμορφωθεί χωρίς να χρειάζεται απαίτηση.
• Ο δρόμος επιλέγεται από το τι έχει ο οφειλέτης, όχι από το τι γράφουν πρώτο οι κανονισμοί.
• Η έφεση δεν σταματά την εκτέλεση, αν δεν διαταχθεί πραγματικά αναστολή.

Το να κερδίσετε τη δίκη είναι η μέση της ιστορίας, όχι το τέλος. Οι Κανονισμοί Πολιτικής Δικονομίας του 2023 (13/2023) κουβαλούν τον μηχανισμό στα Μέρη 47 έως 58: μόλις η απόφαση ή το διάταγμα επιδοθεί δεόντως, ο διάδικος που διατάχθηκε να πληρώσει οφείλει να συμμορφωθεί χωρίς άλλη απαίτηση, και το ένταλμα εκτέλεσης εκδίδεται με πιστό αντίγραφο της απόφασης, εφόσον παρέλθει τυχόν προθεσμία πληρωμής.

Αυτό που κρίνει αν θα πληρωθείτε δεν είναι το ένταλμα· είναι η επιλογή του μέτρου που ταιριάζει στην περιουσία του οφειλέτη. Γι' αυτό η εκτέλεση ξεκινά με πληροφόρηση, με δικές μας έρευνες στο Κτηματολόγιο και στον Έφορο Εταιρειών, πριν κατατεθεί οτιδήποτε.

Έξι μέτρα, και η επιβάρυνση που περιμένει

Οι κανονισμοί προβλέπουν εκτέλεση με κατάσχεση και πώληση κινητής περιουσίας (Μέρος 48) και με πώληση της ακίνητης περιουσίας του οφειλέτη (Μέρος 49). Χρέη τρίτων προς τον οφειλέτη, ένα τραπεζικό υπόλοιπο, ενοίκια, μια εμπορική απαίτηση, κατάσχονται κατά το Μέρος 51, ώστε τα χρήματα να έρθουν σε εσάς πριν φτάσουν σε εκείνον. Όπου η απόφαση αφορά κατοχή ή παράδοση περιουσίας, τα Μέρη 52 και 53 έχουν τα δικά τους εντάλματα, και η απείθεια σε διάταγμα μπορεί, μέσα στο Μέρος 50, να οδηγήσει σε σύλληψη και κατάσχεση.

Δίπλα στα εντάλματα κάθεται το πιο αθόρυβο μέτρο: κατά τα άρθρα 53 και 54 του περί Πολιτικής Δικονομίας Νόμου, Κεφ. 6, η απόφαση εγγράφεται στο Επαρχιακό Κτηματολογικό Γραφείο πάνω σε ακίνητη ιδιοκτησία στην οποία ο οφειλέτης έχει συμφέρον, και γίνεται εγγύηση για το εξ αποφάσεως χρέος, το γνωστό μεμό. Η εγγραφή κρατά, κατά κανόνα, δέκα χρόνια και παρατείνεται με διάταγμα για περαιτέρω περιόδους· κάθεται πάνω στον τίτλο, και το ακίνητο δεν αλλάζει καθαρά χέρια μέχρι να τακτοποιηθεί το χρέος.

Τι ακριβώς κάνει η εγγραφή αυτή το λέει το άρθρο 57, και είναι ισχυρότερο απ' ό,τι υπονοεί η λέξη επιβάρυνση. Ενόσω η εγγραφή είναι σε ισχύ, το συμφέρον του οφειλέτη επί της ιδιοκτησίας επιβαρύνεται με την πληρωμή του εξ αποφάσεως χρέους κατά προτεραιότητα έναντι κάθε χρέους ή υποχρέωσης του οφειλέτη με τα οποία δεν επιβαρύνθηκε ειδικά η ιδιοκτησία πριν από την κατάθεση του σημειώματος, και ισχύει ανεξάρτητα από οποιαδήποτε μεταβίβαση ή υποθήκευση που έγινε μετά την εγγραφή της απόφασης. Το δικαστήριο δύναται να διατάξει την πώληση της ιδιοκτησίας, ή όσου μέρους της χρειάζεται για την ικανοποίηση της απόφασης, οποτεδήποτε ενόσω η εγγραφή παραμένει σε ισχύ. Το άρθρο ξεμπερδεύει έπειτα με το πρόσωπο που πήρε την ιδιοκτησία αργότερα σε μία γραμμή: μοναδική του θεραπεία είναι αξίωση αποζημίωσης κατά εκείνου που του τη μεταβίβασε ή την υποθήκευσε. Τίποτε από όσα λέει δεν φθάνει στην ιδιοκτησία.

Το Κεφ. 6 έχει και δικό του ένταλμα κατάσχεσης, χωριστό από τους κανονισμούς. Δυνάμει του άρθρου 73 εκδίδεται οποτεδήποτε μετά την απόφαση, όταν ο οφειλέτης έχει συμφέρον σε χρήματα, ασφάλειες για χρήματα, αγαθά ή άλλη κινητή ιδιοκτησία που τελούν υπό τη φύλαξη ή τον έλεγχο τρίτου προσώπου στη Δημοκρατία, ή όταν το πρόσωπο αυτό είναι οφειλέτης του οφειλέτη· τον καλεί να εξεταστεί για όσα κρατεί και τον διατάσσει να μην παραιτηθεί από τη φύλαξή τους. Δυνάμει του άρθρου 74 το ένταλμα δεσμεύει από τη στιγμή της επίδοσης, και φθάνει σε ιδιοκτησία επί της οποίας ο οφειλέτης έχει δικαίωμα είτε μόνος είτε από κοινού με άλλους, μαζί με κάθε χρέος που οφείλεται ή καθίσταται οφειλόμενο προς αυτόν, υπό την επιφύλαξη προηγούμενου καλόπιστου τίτλου, δικαιώματος επίσχεσης ή επιβάρυνσης. Δυνάμει του άρθρου 79, τρίτος που δεν συμμορφώνεται με διάταγμα εκδοθέν δυνάμει του εντάλματος μπορεί να υποστεί εκτέλεση εναντίον του ιδίου για το ποσό που κατασχέθηκε, ή για όσο μέρος του θα αρκούσε για την ικανοποίηση της απόφασης με τα έξοδα της διαδικασίας.

Όταν ο οφειλέτης είναι εταιρεία, η πρακτική πίεση έρχεται συχνά έξω από τους κανόνες εκτέλεσης: η γραπτή απαίτηση του νόμου και η προοπτική εκκαθάρισης, που τις εξηγούμε σε ξεχωριστό οδηγό.

Δώδεκα χρόνια, δέκα χρόνια, και καμία αυτόματη αναστολή

Ο χρόνος δουλεύει για τον πιστωτή μόνο αν τον παρακολουθεί. Όταν η πληρωμή διατάχθηκε εντός ορισμένης προθεσμίας, ένταλμα δεν εκδίδεται πριν αυτή εκπνεύσει, και το δικαστήριο κρατά εξουσία αναστολής. Όταν περάσουν δώδεκα χρόνια από την απόφαση, ή αλλάξουν οι διάδικοι που δικαιούνται ή υπόκεινται σε εκτέλεση, η εκτέλεση χρειάζεται άδεια του δικαστηρίου, με αίτηση χωρίς ειδοποίηση: γίνεται ακόμη, αλλά είναι μια επιπλέον ακρόαση ανάμεσα σε εσάς και τα χρήματα.

Η εγγραφή του Κεφ. 6 έχει το δικό της ρολόι: δέκα χρόνια, κατά κανόνα, από την πρώτη εγγραφή, με παράταση πριν λήξει, και το άρθρο 56 ορίζει τι χρειάζεται η παράταση αυτή. Κάθε παράταση δεν υπερβαίνει τα δέκα χρόνια· η αίτηση υποβάλλεται έναν τουλάχιστον μήνα πριν από τη λήξη της υφιστάμενης περιόδου· ειδοποίηση δίνεται στον Επαρχιακό Κτηματολογικό Λειτουργό της επαρχίας όπου βρίσκεται η ιδιοκτησία· το δικαστήριο πρέπει να είναι σε θέση να εκδώσει το διάταγμα πριν από τη λήξη της περιόδου· και πρέπει να ικανοποιηθεί ότι η απόφαση δεν προήλθε από συμπαιγνία ούτε εξασφαλίστηκε για να παραγκωνιστούν άλλοι πιστωτές. Από το 2024 δεν υφίσταται καθόλου δικαίωμα παράτασης όταν η ιδιοκτησία βρίσκεται σε κατεχόμενες περιοχές της Δημοκρατίας. Και η έφεση του οφειλέτη δεν σταματά από μόνη της τίποτα· η εκτέλεση αναστέλλεται μόνο στην έκταση που θα το διατάξει το δικαστήριο, και μπορεί να ζητηθεί εξασφάλιση πριν ισχύσει η αναστολή. Οι οφειλέτες συχνά υποθέτουν το αντίθετο, και η υπόθεσή τους αυτή αξίζει χρήματα.

Τι δεν μπορεί να κατασχεθεί

Η κατάσχεση και πώληση είναι ο παλαιότερος δρόμος και συχνά ο πιο άδειος, γιατί το άρθρο 16 του ΚΕΦ. 6 εξαιρεί πολλά από την εκτέλεση. Εκτός εμβέλειας βρίσκονται ο αναγκαίος ιματισμός του οφειλέτη και της οικογένειάς του και το ιματιοφυλάκιο, οι αναγκαίες κλίνες και τα στρώματα, τα αναγκαία σκεύη για την αρτοποιία και τη μαγειρική, η αναγκαία επίπλωση, καθώς και τηλεόραση, ψυγείο, πλυντήριο ρούχων, ηλεκτρική κουζίνα ή κουζίνα υγραερίου, ραδιόφωνο, συσκευές κλιματισμού, ηλεκτρονικοί υπολογιστές ή οποιαδήποτε συσκευή χρησιμοποιείται για τη μελέτη παιδιών, και κάθε ιατρικός εξοπλισμός για την οικογένεια.

Τρεις εξαιρέσεις φέρουν ποσό που αξίζει να γνωρίζετε πριν ξοδέψετε σε ένταλμα: βιβλία, εργαλεία, σύνεργα, αγγεία και δοχεία, υπολογιστές ή εξοπλισμός αναγκαία για το επάγγελμα, την τέχνη, τη βιομηχανία, το επιτήδευμα ή την απασχόληση του οφειλέτη, συνολικής αξίας μέχρι δέκα χιλιάδες ευρώ· τα αναγκαία μηχανικά γεωργικά εξαρτήματα, εξοπλισμός ή ζώα μέχρι είκοσι χιλιάδες ευρώ· και το χαμηλότερης αξίας μηχανοκίνητο όχημα που είναι αναγκαίο για τη διακίνηση του οφειλέτη και της οικογένειάς του ή για την εργασία του. Ο κατάλογος συνεχίζει: τροφή έξι μηνών για τα εξαιρούμενα ζώα, προμήθειες τριών μηνών για το νοικοκυριό, ο σπόρος ενός έτους για τον γεωργό, και αρκετά ζώα ώστε ο κτηνοτρόφος να συνεχίσει.

Η εξέταση, και τα πέντε διατάγματα που ακολουθούν

Το πιο υποχρησιμοποιημένο μέτρο είναι εκείνο που κοστίζει λιγότερο. Το άρθρο 82(1) επιτρέπει στον πιστωτή να ζητήσει την εξέταση του οφειλέτη όταν το χρέος παραμένει εξ ολοκλήρου ή εν μέρει απλήρωτο, και το λέει ρητά ανεξάρτητα από το αν εκδόθηκε ένταλμα εκτέλεσης. Δεν είναι έσχατο μέσο αφού τα εντάλματα γυρίσουν άδεια· είναι ο τρόπος να μάθει ο πιστωτής ποιο ένταλμα αξίζει να εκδοθεί.

Η εξέταση φτάνει σε τρία πράγματα: την οικονομική κατάσταση του οφειλέτη, με σκοπό την έκδοση διατάγματος· οποιοδήποτε συμφέρον έχει σε χρήματα, ασφάλειες, αγαθά ή άλλη κινητή ιδιοκτησία στα χέρια τρίτου στη Δημοκρατία, ή οφειλές τρίτου προς αυτόν, με σκοπό την κατάσχεση· και οποιαδήποτε δωρεά, παράδοση, μεταβίβαση, επιβάρυνση, διακίνηση ή απόκρυψη περιουσιακού στοιχείου που παρεμπόδισε την είσπραξη. Επιφύλαξη κρατά εκτός εκτίμησης ένα δάπεδο εισοδήματος, μεταξύ άλλων το δημόσιο βοήθημα, το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, επιδόματα κοινωνικών ασφαλίσεων, φοιτητικές χορηγίες και σύνταξη που δεν υπερβαίνει το δημοσιευμένο όριο φτώχειας για μονήρες νοικοκυριό· περαιτέρω επιφύλαξη αίρει τις προστασίες αυτές όταν το χρέος οφείλεται δυνάμει διατάγματος διατροφής.

Η μη εμφάνιση δεν τερματίζει τη διαδικασία. Κατά το άρθρο 85 ο πιστωτής και οι αναγκαίοι μάρτυρες εξετάζονται ακόμη κι αν ο οφειλέτης δεν εμφανιστεί, και κατά το άρθρο 86 το δικαστήριο μπορεί να αναβάλει και να ζητήσει εγγυήσεις για την εμφάνισή του, να διατάξει την κράτησή του αν αρνηθεί να τις δώσει, και να διορίσει κατάλληλο πρόσωπο ως ελεγκτή ή επιθεωρητή της περιουσίας ή της επιχείρησής του.

Δίπλα στο άρθρο 82 κάθεται το άρθρο 84, που λέει τι οφείλει να παρουσιάσει ο οφειλέτης. Κατά το άρθρο 84(1) εξετάζεται ενόρκως για την ικανότητά του να πληρώσει, για την αποκάλυψη περιουσιακών στοιχείων που μπορούν να διατεθούν για την πληρωμή, και για κάθε διάθεση στην οποία προέβη μετά τη γένεση της ευθύνης. Το άρθρο 84(2) απαιτεί τα βιβλία, έγγραφα, συμβόλαια, καταστάσεις λογαριασμών και αποδείξεις που σχετίζονται με την περιουσία αυτή, είτε τα κρατεί ο ίδιος είτε τρίτος. Το άρθρο 84(3) κατονομάζει έπειτα τι πρέπει να αποκαλυφθεί: το όνομα και τη διεύθυνση του εργοδότη του ή όποιου άλλου τον πληρώνει, λεπτομέρειες των πραγματικών και αναμενόμενων απολαβών του, αντίγραφα κάθε κατάστασης λογαριασμού που διατηρεί σε τράπεζα ή άλλο πιστωτικό ίδρυμα, εισοδήματα από εργασία ή οποιαδήποτε άλλη πηγή, και τις ανάγκες του ιδίου και της οικογένειάς του. Ο πιστωτής που ρωτά μόνο για τραπεζικούς λογαριασμούς αφήνει τα περισσότερα από αυτά πάνω στο τραπέζι.

Μετά την εξέταση, το άρθρο 87(1) επιτρέπει ένα ή περισσότερα από πέντε διατάγματα: πληρωμή με μηνιαίες δόσεις· ακύρωση καταδολιευτικών μεταβιβάσεων ή επιβαρύνσεων· αποκοπή απολαβών· διάταγμα που παρεμποδίζει τον οφειλέτη να διαθέσει, αποξενώσει ή επιβαρύνει την περιουσία του· και ένταλμα κατάσχεσης εις χείρας τρίτου. Το άρθρο 87(2) στήνει την παγίδα που πιάνει τις πρόχειρες αιτήσεις: το δικαστήριο δεν εκδίδει διάταγμα που δεν περιλαμβάνεται στην αίτηση. Αίτηση μόνο για δόσεις δεν μπορεί να παραγάγει απαγορευτικό διάταγμα, όσο καθαρά κι αν το δείξει η εξέταση.

Ούτε το διάταγμα δόσεων κλείνει τη συζήτηση. Κατά το άρθρο 90(3) διαφοροποιείται με αίτηση του πιστωτή όταν η οικονομική κατάσταση του οφειλέτη βελτιώθηκε, ή όταν κατά την εξέταση απέκρυψε ή δεν αποκάλυψε ουσιώδη γεγονότα που θα οδηγούσαν σε ουσιαστικά διαφορετικό διάταγμα, νοουμένου ότι ο πιστωτής τα πληροφορήθηκε μετά. Και δύο μικρότερα σημεία κλείνουν την εικόνα: κατά το άρθρο 72 ο οφειλέτης που αντιμετωπίζει ένταλμα πώλησης της γης του μπορεί να ζητήσει μεσεγγύηση για περίοδο μέχρι τρία χρόνια, αν το χρέος με τόκους και έξοδα ικανοποιείται έτσι, και το δικαστήριο μπορεί να αναστείλει την πώληση· και κατά το άρθρο 52 καμιά μεταβίβαση ακινήτου που πωλήθηκε κατά την εκτέλεση δεν εγγράφεται πριν από την παρέλευση δεκαπέντε ημερών από το κλείσιμο των πλειοδοσιών.

Η αλλοδαπή απόφαση εκτελείται εδώ, αφού πρώτα αναγνωριστεί

Απόφαση άλλης χώρας δεν εκτελείται στην Κύπρο από μόνη της: περνά πρώτα από αναγνώριση, και ο δρόμος, τα ευρωπαϊκά νομοθετήματα, διμερής σύμβαση, ή αγωγή επί της απόφασης κατά το κοινοδίκαιο, εξαρτάται από το πού εκδόθηκε και τι διατάσσει. Μετά την αναγνώριση ανοίγει όλη η πιο πάνω εργαλειοθήκη. Τους δρόμους τους εξηγούμε στον οδηγό για την εκτέλεση αλλοδαπών αποφάσεων.