Ιατρική αμέλεια

Το κακό αποτέλεσμα δεν συνιστά από μόνο του αμέλεια.

Η πρόταση αυτή συμπυκνώνει όλη τη δυσκολία του αντικειμένου, και αξίζει να λεχθεί πριν από οτιδήποτε άλλο. Μια θεραπεία μπορεί να εκτελεστεί με επάρκεια και να καταλήξει άσχημα. Εμφανίζονται επιπλοκές που δεν προκάλεσε κανείς. Η απαίτηση δεν αφορά το αν το αποτέλεσμα ήταν αυτό που ελπίζατε. Αφορά το αν η φροντίδα υπολείφθηκε του απαιτούμενου μέτρου, και αν η παράλειψη αυτή, και όχι η υποκείμενη νόσος, προκάλεσε τη βλάβη.

Η αμέλεια είναι αστικό αδίκημα κατά το άρθρο 51 του περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου, ΚΕΦ. 148. Στις υποθέσεις αυτές όμως η εφαρμογή του κανόνα εξαρτάται από ανεξάρτητη μαρτυρία εμπειρογνώμονα σε βαθμό που δεν συναντάται σε κανένα άλλο είδος απαίτησης για σωματική βλάβη, και γι' αυτό απαιτούν περισσότερο χρόνο πριν μπορέσει κανείς να σας πει αν υπάρχει κάτι σε αυτές.

Δύο ερωτήματα, και το δεύτερο είναι δυσκολότερο.

Αν η φροντίδα υπολείφθηκε του απαιτούμενου μέτρου

Δεν υπάρχει ειδική νομοθεσία περί ιατρικής αμέλειας στην Κύπρο. Η απαίτηση στηρίζεται στον περί Αστικών Αδικημάτων Νόμο, ΚΕΦ. 148, ο οποίος ορίζει την επαγγελματική αμέλεια ως την παράλειψη καταβολής τέτοιας δεξιότητας ή επιμέλειας για την άσκηση επαγγέλματος όπως θα κατέβαλλε υπό τις περιστάσεις λογικό συνετό πρόσωπο που έχει τα προσόντα για την άσκησή του. Στην υπόθεση Αγγελή ν. Βορκά (2007) 1 ΑΑΔ 761 το Ανώτατο Δικαστήριο όρισε τα τρία στοιχεία που πρέπει να αποδείξει ο ασθενής: την ύπαρξη υποχρέωσης επιμέλειας εντός της σχέσης ιατρού και ασθενούς, αμελή πράξη ή παράλειψη κατώτερη από ό,τι θεωρείται ικανοποιητικό από τα Δικαστήρια, και πρόκληση ζημιάς. Το ίδιο Δικαστήριο τόνισε ότι ο ιατρός δεν αναμένεται να είναι πάντοτε επιτυχής και ότι η επιπλοκή μετά από επέμβαση δεν σημαίνει από μόνη της αμέλεια. Οι αρχές αυτές επαναλήφθηκαν στην Παναγιώτου ν. Αλεξάνδρας Μ., Αρ. 298/2016, Ανώτατο Δικαστήριο, 4/7/2025.

Όλα τα ανωτέρω θεμελιώνονται με μαρτυρία εμπειρογνώμονα που ασκεί το ίδιο πεδίο.

Αν η παράλειψη προκάλεσε τη βλάβη

Εδώ κρίνονται οι περισσότερες τέτοιες υποθέσεις. Η αιτιώδης συνάφεια αποτελεί χωριστό και αυτοτελές στοιχείο, και το βάρος της απόδειξης το φέρει ο ασθενής. Ο ασθενής που ήταν ήδη ασθενής, και που ούτως ή άλλως θα υφίστατο μέρος από όσα ακολούθησαν, οφείλει να δείξει ότι η ζημιά που επικαλείται δεν ήταν αναπόφευκτη συνέπεια της υποκείμενης νόσου αλλά οφείλεται αιτιωδώς στην πράξη ή παράλειψη που προβάλλεται, και ότι δεν μεσολάβησε άλλη αιτία. Αν ο εναγόμενος αποδείξει ότι η κατάσταση θα επερχόταν ούτως ή άλλως, ο αιτιακός δεσμός αποκόπτεται ή περιορίζεται. Ο διαχωρισμός των συνεπειών της νόσου από τις συνέπειες της θεραπείας είναι εργασία εμπειρογνώμονα, και είναι ο λόγος για τον οποίο μια τέτοια απαίτηση δεν αξιολογείται από την αφήγηση και μόνο.

Τι σας ειπώθηκε εκ των προτέρων

Τα έντυπα συγκατάθεσης, οι σημειώσεις της συζήτησης που προηγήθηκε και κάθε ενημερωτικό έντυπο που σας δόθηκε πριν από την επέμβαση είναι από τα πρώτα έγγραφα που αναζητούμε.

Το ερώτημα αυτό έχει νομοθετικό μέτρο. Κατά το άρθρο 11 του περί της Κατοχύρωσης και της Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ασθενών Νόμου, Ν. 1(Ι)/2005, προϋπόθεση για την παροχή φροντίδας υγείας είναι η ενημερωμένη συγκατάθεση του ασθενούς, που δίδεται ύστερα από ολοκληρωμένη ιατρική πληροφόρηση, σε κατάλληλο χρόνο και τόπο και κατά τρόπο καταληπτό από τον ασθενή. Το άρθρο 12 ορίζει τι περιλαμβάνει η πληροφόρηση αυτή: τη διάγνωση και, όπου είναι εφικτό, την πρόγνωση, τον θεραπευτικό σκοπό, το επιδιωκόμενο όφελος και την πιθανότητα επιτυχίας της προτεινόμενης θεραπείας, τους κινδύνους της, περιλαμβανομένων των παρενεργειών, του πόνου και της δυσφορίας, και την πιθανότητα επιτυχίας και τους κινδύνους των εναλλακτικών μορφών θεραπείας ή της μη θεραπείας. Όσα πράγματι ειπώθηκαν μετρώνται απέναντι στον κατάλογο αυτόν, και γι' αυτό οι σημειώσεις της συζήτησης έχουν την ίδια σημασία με την υπογραφή στο έντυπο.

Το αν η θεραπεία δόθηκε σε δημόσιο ή σε ιδιωτικό πλαίσιο πρέπει να διαπιστώνεται εξαρχής αντί να θεωρείται δεδομένο.

Η οδός των παραπόνων, και το ένα πράγμα που δεν μπορεί να σας δώσει

Μπορείτε να παραπονεθείτε χωρίς να καταχωρίσετε αγωγή, και από το 2025 υπάρχει εθνικός λειτουργός στον οποίο απευθύνεστε. Καμία από αυτές τις οδούς δεν μπορεί να σας επιδικάσει ένα ευρώ, και γι' αυτό δεν υποκαθιστά την αγωγή.

Κάτω από τον Συνήγορο η οδός έχει δύο σκαλοπάτια, και πλέον και τα δύο έχουν ρολόι. Το άρθρο 22(1) υποχρεώνει κάθε παροχέα υπηρεσιών υγείας να ορίσει Λειτουργό Δικαιωμάτων των Ασθενών, με επιφύλαξη που εξαιρεί τον παροχέα που εργοδοτεί τρία ή λιγότερα πρόσωπα. Κατά το άρθρο 22(5)(β) ο λειτουργός χειρίζεται τα παράπονα που μπορούν να τύχουν χειρισμού χωρίς παραπομπή, και η επιφύλαξη του δίνει δύο εργάσιμες ημέρες. Κατά το άρθρο 22(5)(γ), όταν το παράπονο χρήζει άμεσου χειρισμού και δεν μπορεί να εφαρμοστεί η προθεσμία αυτή, το παραπέμπει αμέσως στην Επιτροπή. Κατά το άρθρο 22(11)(α) ο ασθενής που δεν ικανοποιήθηκε από την απόφαση του λειτουργού αποτείνεται δευτεροβάθμια στην Επιτροπή, και κατά το άρθρο 22(11)(β) ο ασθενής παροχέα με τρία ή λιγότερα πρόσωπα, ή εκείνος που απλώς δεν επιθυμεί να απευθυνθεί στον λειτουργό, αποτείνεται πρωτοβάθμια στην Επιτροπή. Κατά το άρθρο 23(5) η Επιτροπή αποφασίζει εντός εύλογου χρόνου και όχι αργότερα από έναν μήνα από την παραπομπή.

Και μετά το όριο, που ο Νόμος το λέει δύο φορές με τις ίδιες λέξεις. Κατά το άρθρο 23(1)(β) η Επιτροπή δεν έχει αρμοδιότητα να εξετάζει θέματα ιατρικής πραγματογνωμοσύνης ή ιατρικής αμέλειας ή αίτημα για καταβολή αποζημιώσεων, ούτε να λαμβάνει πειθαρχικά μέτρα εκεί όπου αρμόδιο είναι το Πειθαρχικό Συμβούλιο του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου ή άλλη αρμόδια αρχή. Το άρθρο 22(10), που προστέθηκε με τον ίδιο Νόμο, εφαρμόζει τον ίδιο αποκλεισμό και στον Λειτουργό Δικαιωμάτων των Ασθενών.

Η οδός παραμένει χρήσιμη, και αξίζει να την καταλάβει κανείς. Μπορεί να αλλάξει μια πρακτική, να διορθώσει μια εγγραφή, να αποσπάσει μια εξήγηση και να καταγράψει μια αστοχία, και το άρθρο 24Α υποχρεώνει πλέον τον παροχέα να λαμβάνει όλα τα κατάλληλα μέτρα συμμόρφωσης και να καταβάλλει κάθε προσπάθεια συμμόρφωσης με τις εισηγήσεις του Συνηγόρου, υποβάλλοντάς του εμπεριστατωμένη αιτιολόγηση σε περίπτωση διαφωνίας. Εκείνο που δεν μπορεί να κάνει είναι να κρίνει αν υπήρξε αμέλεια, ή να διατάξει κάποιον να σας πληρώσει. Αυτό είναι αγωγή, και τρέχει με τη δική της παραγραφή ό,τι και αν κάνει το παράπονο.

Ο φάκελος, πλήρης και χωρίς περικοπές.

Τα ιατρικά αρχεία δεν είναι μέρος της μαρτυρίας στις υποθέσεις αυτές. Είναι σχεδόν το σύνολό της.

Ζητήστε τον πλήρη φάκελο και όχι περίληψη, και ζητήστε τον γραπτώς ώστε να υπάρχει καταγραφή του πότε ζητήθηκε. Τα ιατρικά αρχεία αποτελούν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, και ο ασθενής έχει δικαίωμα πρόσβασης στα δεδομένα που τον αφορούν κατά το άρθρο 15 του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων, όπως ενσωματώνεται στο κυπριακό δίκαιο με τον περί της Προστασίας των Φυσικών Προσώπων Έναντι της Επεξεργασίας των Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και της Ελεύθερης Κυκλοφορίας των Δεδομένων αυτών Νόμο του 2018, Ν. 125(Ι)/2018. Το γραπτό αίτημα πρέπει να απαντηθεί εντός ενός μηνός, με δυνατότητα παράτασης δύο ακόμη μηνών σε πολύπλοκες περιπτώσεις, και ο υπεύθυνος επεξεργασίας δεν πρέπει να διαγράψει το υλικό που αφορά το αίτημα όσο αυτό εξετάζεται. Το εξιτήριο δεν είναι ο φάκελος. Χρειάζονται συνήθως τα πάντα, περιλαμβανομένων και όσων μοιάζουν διοικητικά.

Πέρα από τον Γενικό Κανονισμό, το δικαίωμα έχει και ειδική βάση. Κατά το άρθρο 18 του περί της Κατοχύρωσης και της Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ασθενών Νόμου, Ν. 1(Ι)/2005, ο ασθενής έχει δικαίωμα ενημέρωσης και πρόσβασης στο ιατρικό αρχείο που τον αφορά, άμεσα ή διά του νομίμου αντιπροσώπου του, περιλαμβανομένου του δικαιώματος να λάβει αντίγραφο ή απόσπασμά του, ενώ κατά το άρθρο 17 ο παροχέας υπηρεσιών υγείας οφείλει να τηρεί αρχεία στα οποία εμφαίνεται εμπεριστατωμένη η πορεία της θεραπείας. Η πρόσβαση μπορεί να περιοριστεί μόνο για τους λόγους που ορίζει το ίδιο το άρθρο, οπότε μια άρνηση οφείλει να κατονομάζει τον λόγο στον οποίο στηρίζεται.

• Κλινικές σημειώσεις για κάθε επίσκεψη, πλήρεις, περιλαμβανομένων των χειρόγραφων καταχωρήσεων
• Νοσηλευτικές σημειώσεις και διαγράμματα παρακολούθησης, που συχνά καταγράφουν τον χρόνο μιας επιδείνωσης ακριβέστερα από οτιδήποτε άλλο στον φάκελο
• Απεικονιστικές εξετάσεις και οι εκθέσεις επ' αυτών, και εργαστηριακά αποτελέσματα
• Χειρουργικά πρακτικά, αναισθησιολογικά αρχεία και διαγράμματα φαρμακευτικής αγωγής
• Έντυπα συγκατάθεσης και κάθε ενημερωτικό έντυπο που σας δόθηκε
• Παραπεμπτικά και αλληλογραφία μεταξύ θεραπόντων
• Αρχεία από κάθε άλλο ίδρυμα που ενεπλάκη, περιλαμβανομένης κάθε μεταγενέστερης θεραπείας αλλού, διότι τα μεταγενέστερα αρχεία συχνά περιγράφουν την προγενέστερη παράλειψη

Καταγράψτε τη δική σας εκδοχή τώρα, όσο είναι νωπή, με ημερομηνίες, ονόματα και όσα σας ειπώθηκαν. Η ανάμνηση των συνομιλιών είναι το μέρος της μαρτυρίας που φθείρεται ταχύτερα, και σε αντίθεση με τα αρχεία δεν υπάρχει πουθενά αλλού.

Κρατήστε κάθε αλληλογραφία παραπόνου. Η απάντηση σε παράπονο είναι έγγραφο που συνέταξε η άλλη πλευρά για τα ίδια γεγονότα, και αξίζει να υπάρχει είτε είναι ικανοποιητική είτε όχι.

Τι καλύπτει η απαίτηση, και ο χρόνος που έχετε

Η απαίτηση καλύπτει τη βλάβη που αποδίδεται στην παράλειψη και τις τεκμηριωμένες συνέπειές της, περιλαμβανομένης της περαιτέρω θεραπείας που κατέστη αναγκαία εξαιτίας της. Τα κονδύλια ζημιάς που συνήθως εξετάζονται εκτίθενται στον οδηγό του γραφείου Personal Injury Claims in Cyprus. Το ύψος μιας τέτοιας απαίτησης εξαρτάται από το τι δείχνει η μαρτυρία του εμπειρογνώμονα ότι προκάλεσε πράγματι η παράλειψη, και γι' αυτό δεν μπορεί να προσδιοριστεί εξαρχής.

Η αγωγή για αποζημίωση λόγω σωματικής βλάβης υπόκειται σε προθεσμία παραγραφής τριών ετών, βάσει του περί Παραγραφής Αγώγιμων Δικαιωμάτων Νόμου 66(Ι)/2012. Από πότε άρχισε να τρέχει είναι ερώτημα που τίθεται νωρίς, και εδώ έχει μεγαλύτερη σημασία παρά αλλού, διότι η ημερομηνία της θεραπείας και η ημερομηνία κατά την οποία ο ασθενής αντιλήφθηκε ότι κάτι πήγε στραβά απέχουν συχνά μεταξύ τους. Πείτε μας και τις δύο. Η υποβολή παραπόνου και η αναμονή της απάντησης δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι σταματά τον χρόνο. Το άρθρο 27Α του ίδιου Νόμου αναστέλλει τον χρόνο παραγραφής για αμέλεια ή παράβαση θέσμιου καθήκοντος για τριάντα εννέα μήνες από την έναρξη ισχύος του τροποποιητικού νόμου του 2021, οπότε η τριετία δεν απαντά από μόνη της αν μια αξίωση είναι εμπρόθεσμη.

Δύο διατάξεις του ίδιου Νόμου έχουν εδώ ιδιαίτερη σημασία, διότι η βλάβη από θεραπεία είναι ακριβώς η περίπτωση όπου η βλάβη και η γνώση της απέχουν μήνες ή χρόνια. Κατά το άρθρο 6(2), η προθεσμία τρέχει από την ημέρα που συμπληρώθηκε η βάση της αγωγής, εκτός αν ο τραυματίας έλαβε γνώση της βλάβης μεταγενέστερα, οπότε τρέχει από την ημέρα εκείνης της γνώσης. Και κατά το άρθρο 6(3), σε απαίτηση για σωματική βλάβη ή θάνατο, το δικαστήριο έχει διακριτική ευχέρεια να αποφασίσει τη μη εφαρμογή των διατάξεων περί παραγραφής, σταθμίζοντας τους λόγους και τον χρόνο της καθυστέρησης, τη διάρκεια της ανικανότητας του ενάγοντα να χειριστεί την υπόθεσή του, την προσπάθειά του να εξασφαλίσει τα αναγκαία στοιχεία, τη στάση του εναγομένου απέναντι σε αυτήν, και τις συνέπειες της καθυστέρησης για την αξιοπιστία της μαρτυρίας. Είναι διακριτική ευχέρεια και όχι δικαίωμα, και δεν ασκείται μετά την πάροδο δύο ετών από την ημέρα παραγραφής.