Ασαφής όρος αμοιβής: ολόκληρη η συμφωνία είναι άκυρη

Στις 2 Σεπτεμβρίου 2026 το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε έφεση επαγγελματία ο οποίος είχε κάνει τη δουλειά, είχε πετύχει εξαιρετικό αποτέλεσμα για την πελάτισσά του, και δεν μπόρεσε να εισπράξει τη συμφωνηθείσα αμοιβή. Ο γραπτός όρος κρίθηκε άκυρος. Όχι επειδή ήταν καταχρηστικός, ούτε επειδή αποδείχθηκε κάτι σε βάρος του, αλλά επειδή όριζε δύο διαφορετικές βάσεις υπολογισμού της ίδιας πληρωμής και ουδέποτε διευκρίνιζε ποια ισχύει.

Το επίδικο ποσό ήταν 29.250 ευρώ. Η έφεση απέτυχε και επιδικάστηκαν σε βάρος του επιπλέον έξοδα 3.000 ευρώ πλέον ΦΠΑ.

Η υπόθεση αφορούσε διοριστήριο δικηγόρου, όμως τίποτα στη συλλογιστική δεν περιορίζεται στους δικηγόρους. Αφορά κάθε όρο που πληρώνει κάποιον με ποσοστό επί μεγέθους που μπορεί να μετρηθεί με περισσότερους από έναν τρόπους, δηλαδή τις περισσότερες ρήτρες προμήθειας, κινήτρου και επιτυχίας που κυκλοφορούν στην Κύπρο.

Ποιους αφορά

Όσους η σύμβαση πληρώνει με ποσοστό αντί για σταθερό ποσό, και στις δύο πλευρές:

• Αντιπρόσωποι, μεσίτες και μεσάζοντες με προμήθεια επί πώλησης, μίσθωσης ή χρηματοδότησης.
• Πωλητές και αγοραστές επιχείρησης με ρήτρα earn out επί κύκλου εργασιών, κερδών ή εισπράξεων.
• Εργολάβοι και διαχειριστές έργου με όρους κινήτρου, μεριδίου εξοικονόμησης ή στόχου κόστους.
• Σύμβουλοι που αμείβονται με βάση το αποτέλεσμα και όχι τον χρόνο.
• Εταιρείες που καταβάλλουν μπόνους υπολογισμένα επί κερδών, ανακτήσεων ή εισπράξεων από χρεώστες.

Τι έλεγε ο όρος

Η πελάτισσα υπέγραψε ειδική συμφωνία επί του διοριστηρίου. Οι κρίσιμες λέξεις ήταν ότι θα κατέβαλλε τα πραγματικά έξοδα και επιπρόσθετα δέκα σεντ για κάθε ένα ευρώ του ποσού το οποίο θα της επιδικαζόταν και/ή επί της αξίας των περιουσιακών στοιχείων τα οποία θα λάμβανε.

Διαβάζεται ως μία πρόταση. Περιέχει δύο μετρήσεις.

Η υποκείμενη υπόθεση, διαφορά περιουσιακών στοιχείων ενώπιον του Οικογενειακού Δικαστηρίου Πάφου, διευθετήθηκε με εκ συμφώνου απόφαση ημερομηνίας 10 Μαρτίου 2010. Με αυτήν της επιδικάστηκαν οικία και δύο διαμερίσματα συνολικής αξίας 528.000 ευρώ, πλέον 55.000 ευρώ μετρητά, πλέον όχημα αγνώστου αξίας. Στην πράξη εισέπραξε από τον πρώην σύζυγό της 10.000 ευρώ.

Διαβασμένος ως το ποσό που της επιδικάστηκε, ο όρος μετρούσε 528.000 ευρώ σε ακίνητα, πλέον 55.000 ευρώ μετρητά, πλέον όχημα αγνώστου αξίας, και το δέκα τοις εκατό επ' αυτών ανερχόταν σε 58.300 ευρώ, πλέον μερίδιο επί του οχήματος. Διαβασμένος ως η αξία των περιουσιακών στοιχείων που θα ελάμβανε, μετρούσε τα 10.000 ευρώ μετρητά που πράγματι εισέπραξε, και το δέκα τοις εκατό επ' αυτών ανερχόταν σε 1.000 ευρώ.

Ο ίδιος όρος, στο ίδιο αποτέλεσμα, έδινε αμοιβή που διέφερε περίπου πενήντα οκτώ φορές. Αυτό εννοούσε το δικαστήριο λέγοντας ότι τα δύο σκέλη οδηγούν σε ουσιωδώς διαφορετικά οικονομικά αποτελέσματα.

Ο κανόνας που παραβιάστηκε

Το άρθρο 29 του περί Συμβάσεων Νόμου, ΚΕΦ. 149 προβλέπει ότι συμφωνίες, των οποίων το νόημα δεν είναι σαφές ή δεν δύναται να καταστεί σαφές, είναι άκυρες.

Το Εφετείο επανέλαβε το κριτήριο. Όταν οι βασικοί όροι είναι σαφείς ή μπορούν να εξακριβωθούν μέσα από μελέτη του κειμένου στην ολότητά του, η συμφωνία είναι έγκυρη ανεξάρτητα από επιμέρους ασάφειες. Η εγκυρότητα εξαρτάται από τον ακριβή καθορισμό των ουσιωδών όρων, ώστε το δικαστήριο να ερμηνεύσει τη σύμβαση αντικειμενικά και όχι να τη δημιουργήσει εξ υπαρχής. Όταν το ερμηνευτικό εγχείρημα είναι αδύνατο, η συμφωνία είναι άκυρη.

Το δικαστήριο έκρινε ότι η βάση καθορισμού της αμοιβής ήταν βασικό και ουσιώδες μέρος της συμφωνίας, και ότι ήταν θεμελιακά ασαφές.

Δεν έφταιγε το και/ή

Αυτό είναι το σημείο που παρερμηνεύεται ευκολότερα, και το δικαστήριο το αντιμετώπισε ρητά.

Η ασάφεια δεν απέρρεε από τη διαζευκτική διατύπωση αυτή καθαυτή. Το πρωτόδικο δικαστήριο δεν την ερμήνευσε απομονωμένα, αλλά σε συνδυασμό με τα δύο σκέλη που συνδέει. Η αναφορά στο ποσό που θα επιδικαζόταν παραπέμπει σε νομικώς επιδικασθέντα δικαιώματα. Η αναφορά στα περιουσιακά στοιχεία που θα λάμβανε παραπέμπει, κατά τη συνήθη έννοια των λέξεων, σε πραγματική είσπραξη.

Οι δύο έννοιες είναι αντικειμενικά διακριτές. Η ερμηνευτική δυσχέρεια προέκυψε επειδή δύο αυτοτελείς και μη ταυτόσημες βάσεις υπολογισμού τέθηκαν σε συσχέτιση, χωρίς να καθίσταται σαφές αν προορίζονταν να λειτουργήσουν σωρευτικά ή εναλλακτικά, ούτε ποια υπερισχύει. Ο σύνδεσμος ήταν σύμπτωμα. Η διαγραφή του δεν θα έσωζε τον όρο.

Το δικαστήριο το εξετάζει και αν δεν το ζητήσει κανείς

Ο πρώτος λόγος έφεσης ήταν δικονομικός και εκ πρώτης όψεως ισχυρός: η πελάτισσα ουδέποτε δικογράφησε ότι ο όρος ήταν ασαφής, άρα το πρωτόδικο δικαστήριο δεν έπρεπε να κρίνει την υπόθεση επί της ασάφειας.

Απέτυχε. Το Εφετείο έκρινε ότι η ερμηνεία γραπτής σύμβασης και η αξιολόγηση της επάρκειας και βεβαιότητας των όρων της συνιστούν κατεξοχήν νομικό ζήτημα, που εξετάζεται αυτεπαγγέλτως. Η δικογραφημένη θέση της ήταν ότι η συμφωνία δεν ήταν έγκυρη και δεσμευτική. Υπό το πρίσμα αυτό, η διαπίστωση της σαφήνειας και βεβαιότητας των όρων αποτελούσε εγγενές και αναπόσπαστο στοιχείο της ερμηνευτικής διεργασίας.

Η πρακτική συνέπεια είναι δυσάρεστη για όποιον κρατά χαλαρά διατυπωμένη ρήτρα πληρωμής. Δεν μπορείτε να βασιστείτε στο ότι ο αντίδικος δεν θα εντοπίσει το πρόβλημα. Ο δικαστής δικαιούται να το εντοπίσει μόνος του.

Τι σημαίνει στην πράξη

Μια ποσοστιαία ρήτρα αμοιβής χρειάζεται τέσσερα πράγματα δηλωμένα, μέσα στον ίδιο τον όρο, με τρόπο που επιδέχεται μία μόνο ανάγνωση.

1. Μία βάση, δηλωμένη μία φορά. Αποφασίστε αν η αμοιβή μετριέται επί του επιδικαζόμενου, του τιμολογούμενου, του εισπραττόμενου, ή του παραμένοντος μετά από συγκεκριμένες αφαιρέσεις. Ονομάστε αυτό το ένα πράγμα. Αν δύο μετρήσεις αφορούν πράγματι διαφορετικές καταστάσεις, γράψτε τες ως χωριστούς όρους με χωριστά γενεσιουργά γεγονότα, όχι ως εναλλακτικές μέσα σε μία πρόταση.
2. Τι γίνεται αν οι δύο αποκλίνουν. Όταν απόφαση ή τιμολόγιο δεν εξοφλείται πλήρως, πείτε ρητά αν η αμοιβή ακολουθεί το χαρτί ή τα χρήματα. Αυτό ακριβώς το κενό ακύρωσε τον όρο εδώ.
3. Ημερομηνία γένεσης και μηχανισμός. Πότε γεννάται το δικαίωμα, πότε καθίσταται πληρωτέο, και επί ποιου εγγράφου υπολογίζεται.
4. Αντιπαροχή σε είδος. Το όχημα αγνώστου αξίας είναι μικρή λεπτομέρεια με μεγάλο δίδαγμα. Αν περιουσιακά στοιχεία, μετοχές ή ακίνητα μπορούν να αποτελέσουν μέρος της βάσης, ορίστε πώς αποτιμώνται και από ποιον.

Πριν υπογράψετε, εφαρμόστε ένα κριτήριο: μπορούν δύο λογικοί άνθρωποι, διαβάζοντας μόνο αυτές τις λέξεις, να καταλήξουν σε δύο διαφορετικά ποσά; Αν μπορούν, ο όρος κινδυνεύει, και ο κίνδυνος βαραίνει αυτόν που στηρίζεται σε αυτόν για να πληρωθεί.

Το ίδιο αξίζει και για υφιστάμενες συμφωνίες. Όρος προμήθειας ή κινήτρου που συμφωνήθηκε πριν χρόνια και δεν δοκιμάστηκε ποτέ αξίζει να ελεγχθεί τώρα, όσο μπορεί ακόμη να τροποποιηθεί με συμφωνία, και όχι μετά την εκτέλεση όταν ο αντισυμβαλλόμενος έχει κάθε κίνητρο να βρει την ασάφεια. Είναι συνήθης εργασία σε έλεγχο σύμβασης, και εντάσσεται στο ευρύτερο εταιρικό και εμπορικό δίκαιο.

Τι να προσέξετε

Τον εμπορικό κίνδυνο της ακυρότητας τον φέρει αυτός που συνέταξε τον όρο, και συνήθως είναι αυτός που περιμένει να πληρωθεί. Άκυρος όρος δεν μετατρέπεται στην ευνοϊκότερη από τις δύο αναγνώσεις. Μετατρέπεται στο τίποτα, και όποιος έκανε τη δουλειά μένει να επιχειρηματολογεί για χωριστή αξίωση εύλογης αμοιβής, την οποία οφείλει να δικογραφήσει και να αποδείξει αυτοτελώς. Εδώ ο δρόμος αυτός δεν έσωσε την αξίωση.

Ερωτήσεις που μας γίνονται

Πηγές

• Πολύκαρπος Κ. Φιλίππου ν. Ανδριάνας Λαζάρη, Πολιτική Έφεση Αρ. 217/2017, Ανώτατο Δικαστήριο, 2 Σεπτεμβρίου 2026
• Ο περί Συμβάσεων Νόμος, ΚΕΦ. 149, ενοποιημένο κείμενο, CyLaw

Το παρόν άρθρο παρέχεται αποκλειστικά για σκοπούς γενικής ενημέρωσης και δεν συνιστά νομική συμβουλή.

Κλείτος Πλατής

Δικηγόρος, Συνέταιρος

Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε., Λευκωσία · Δημοσιεύθηκε 12 Σεπτεμβρίου 2026