Η ρήτρα επίλυσης διαφορών γράφεται όταν όλα πάνε καλά και δουλεύει όταν όλα πάνε στραβά. Τι πραγματικά διαλέγετε όταν διαλέγετε διαιτησία ή δικαστήριο, χωρίς τα κλισέ.
Τι κρίνει αυτή η ρήτρα
Όταν η διαφορά έρθει, η ρήτρα επίλυσης θα καθορίσει πού θα κριθεί, με ποια διαδικασία, σε πόσο χρόνο, με τι κόστος, και πόσο εύκολα θα εκτελεστεί το αποτέλεσμα. Είναι από τους λίγους όρους της σύμβασης που δεν διαπραγματεύεται κανείς όταν πια τους χρειάζεται. Γι' αυτό αξίζει δέκα λεπτά σκέψης τη στιγμή της σύνταξης, αντί για την αντιγραφή της ρήτρας από την προηγούμενη σύμβαση.
Ό,τι διαλέξετε, θα τηρηθεί
Πρώτο σημείο, γιατί ακυρώνει τις μισές δεύτερες σκέψεις: η ρήτρα διαιτησίας επιβάλλεται. Ο ίδιος ο περί Συμβάσεων Νόμος παίρνει θέση: το άρθρο 28 του ΚΕΦ. 149 ακυρώνει όρους που εμποδίζουν διάδικο να προσφύγει στα δικαστήρια, και στη συνέχεια εξαιρεί ρητά τη συμφωνία παραπομπής διαφορών σε διαιτησία και ανάκτησης μόνον όσων επιδικάσει η διαιτησία. Η ρήτρα δεν είναι δηλαδή ανεπιθύμητος αποκλεισμός της δικαιοδοσίας αλλά αναγνωρισμένη επιλογή. Σε διεθνή εμπορική διαιτησία, το κυπριακό δικαστήριο οφείλει να παραπέμψει τα μέρη στη διαιτησία αν του ζητηθεί εγκαίρως, εκτός αν η συμφωνία διαιτησίας είναι άκυρη ή ανενεργή. Στην εγχώρια διαιτησία το δικαστήριο έχει διακριτική ευχέρεια, που ασκείται σε καθιερωμένες προϋποθέσεις, και η αίτηση αναστολής πρέπει να γίνει μετά την εμφάνιση και πριν από οποιοδήποτε άλλο δικονομικό βήμα: η συμμετοχή στη δίκη ισοδυναμεί με παραίτηση. Με απλά λόγια, αν υπογράψατε διαιτησία, μην υπολογίζετε στο δικαστήριο, και αντίστροφα.
Πότε συμφέρει η διαιτησία
Στις διεθνείς συμβάσεις, το ισχυρότερο επιχείρημά της είναι η εκτέλεση: η διαιτητική απόφαση ταξιδεύει καλύτερα από τη δικαστική, χάρη στη Σύμβαση της Νέας Υόρκης που εφαρμόζεται σε μεγάλο μέρος του κόσμου, και στην Κύπρο οι αλλοδαπές διαιτητικές αποφάσεις αναγνωρίζονται και εκτελούνται μέσα από θεσμοθετημένη διαδικασία. Αν ο αντισυμβαλλόμενός σας έχει τα περιουσιακά του στοιχεία σε τρίτη χώρα, αυτό μπορεί να είναι το επιχείρημα που κλείνει τη συζήτηση.
Μετρούν επίσης η εμπιστευτικότητα, όταν η φύση της διαφοράς δεν σηκώνει δημοσιότητα, η δυνατότητα να επιλεγεί διαιτητής με τεχνική γνώση του αντικειμένου, χρήσιμη σε κατασκευαστικές και εξειδικευμένες διαφορές, και η ευελιξία της διαδικασίας.
Πότε συμφέρει το δικαστήριο
Η διαιτησία δεν είναι αυτομάτως φθηνότερη ούτε γρηγορότερη: οι αμοιβές του διαιτητή και η διοίκηση της διαδικασίας πληρώνονται από τα μέρη, και μια κακοσχεδιασμένη διαιτησία σέρνεται όσο και μια δίκη. Για καθαρές χρηματικές απαιτήσεις χωρίς πραγματική άμυνα, ο δικαστικός δρόμος με τα εργαλεία του είναι συχνά αποτελεσματικότερος. Το δικαστήριο υπερτερεί και όταν η υπόθεση χρειάζεται τρίτους: εγγυητές, ασφαλιστές, περισσότερους εναγόμενους που δεν δεσμεύονται από τη ρήτρα διαιτησίας, γιατί η διαιτησία δεσμεύει μόνο όσους την υπέγραψαν.
Η χειρότερη επιλογή δεν είναι ούτε η διαιτησία ούτε το δικαστήριο: είναι η ασαφής ρήτρα που επιτρέπει έναν χρόνο δικονομικής μάχης για το πού θα γίνει η μάχη.
Τα προσωρινά μέτρα δεν χάνονται
Μια διαδεδομένη παρανόηση: ότι όποιος διαλέξει διαιτησία μένει χωρίς προστασία μέχρι την απόφαση. Δεν ισχύει. Τα κυπριακά δικαστήρια μπορούν να διατάξουν προσωρινά μέτρα προς υποστήριξη διαιτησίας, όπως η παγοποίηση περιουσιακών στοιχείων, ώστε το αποτέλεσμα της διαιτησίας να έχει αντίκρισμα όταν έρθει. Το πώς λειτουργούν τα μέτρα αυτά το περιγράφουμε στη σελίδα για την παγοποίηση περιουσιακών στοιχείων.
Ο πρακτικός κανόνας της σύνταξης
Για σύμβαση με κυπριακό αντισυμβαλλόμενο και περιουσιακά στοιχεία στην Κύπρο, η δικαιοδοσία των κυπριακών δικαστηρίων είναι συνήθως η απλή και σωστή επιλογή. Για διεθνή σύμβαση, ιδίως με μέρη ή περιουσιακά στοιχεία εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, η διαιτησία με σωστά σχεδιασμένη ρήτρα κερδίζει τις περισσότερες φορές λόγω εκτέλεσης. Και σε κάθε περίπτωση: μία ρήτρα, καθαρή, με έδρα, γλώσσα και κανόνες ορισμένους, γραμμένη για τη συγκεκριμένη σύμβαση και όχι αντιγραμμένη από την προηγούμενη.
Το βήμα που σας στερεί τη διαιτησία
Αν η σύμβαση έχει ρήτρα διαιτησίας και η άλλη πλευρά καταχωρίσει αγωγή, η θεραπεία είναι η αναστολή. Το άρθρο 8 του περί Διαιτησίας Νόμου, ΚΕΦ. 4, ορίζει και τον χρόνο και το κριτήριο, και ο χρόνος δεν συγχωρεί.
Διάδικος δύναται να ζητήσει αναστολή οποτεδήποτε μετά την εμφάνιση, και πριν παραδώσει οποιεσδήποτε γραπτές προτάσεις ή προβεί σε οποιοδήποτε άλλο στάδιο της διαδικασίας. Η καταχώριση υπεράσπισης είναι στάδιο της διαδικασίας. Το ίδιο, κατά κανόνα, και κάθε αίτηση που εμπλέκεται με την ουσία. Μόλις γίνει το βήμα, το δικαίωμα χάνεται, ό,τι κι αν λέει η ρήτρα.
Το κριτήριο έχει δύο σκέλη. Το Δικαστήριο δύναται να εκδώσει διάταγμα αναστολής αν ικανοποιηθεί ότι δεν υπάρχει λόγος που να δικαιολογεί τη μη παραπομπή του θέματος σε διαιτησία σύμφωνα με το συνυποσχετικό, και ότι ο αιτητής ήταν, όταν άρχισε η διαδικασία, και εξακολουθεί να είναι έτοιμος και πρόθυμος να πράξει οτιδήποτε το αναγκαίο για την κανονική διεξαγωγή της διαιτησίας. Το δεύτερο σκέλος είναι ο λόγος για τον οποίο αποτυγχάνει συνήθως όποιος καθυστέρησε ο ίδιος τη διαιτησία και έπειτα ζητά αναστολή.
Προσέξτε το «δύναται». Στο ΚΕΦ. 4 η αναστολή είναι διακριτική. Στο άρθρο 8(1) του περί Διεθνούς Εμπορικής Διαιτησίας Νόμου, Ν. 101/1987, δεν είναι: το Δικαστήριο οφείλει, αν το ζητήσει το ένα μέρος πριν από την υποβολή της πρώτης έκθεσής του επί της ουσίας, να παραπέμψει τη διαφορά σε διαιτησία, εκτός αν εύρει τη συμφωνία άκυρη, ανενεργή ή μη δεκτική εκτέλεσης. Το άρθρο 8(2) προσθέτει ότι η έγερση της αγωγής δεν κωλύει την έναρξη ή συνέχιση της διαιτησίας ούτε την έκδοση τελικής απόφασης όσο το θέμα εκκρεμεί. Ποιο από τα δύο διέπει τη δική σας ρήτρα είναι το πρώτο ερώτημα, όχι λεπτομέρεια.
Τι μπορεί να κάνει το δικαστήριο μετά
Η επιλογή της διαιτησίας δεν βγάζει το δικαστήριο από τη μέση. Το άρθρο 20(1) του ΚΕΦ. 4 επιτρέπει στο Δικαστήριο να απομακρύνει διαιτητή ή επιδιαιτητή που επιδεικνύει κακή συμπεριφορά ή χειρίζεται κακώς την υπόθεση, και το άρθρο 20(2) να ακυρώσει τη διαιτητική απόφαση όταν υπήρξε κακή συμπεριφορά ή κακός χειρισμός, ή όταν η διαιτησία διεξήχθη ή η απόφαση εκδόθηκε παράτυπα.
Το άρθρο 21 είναι ο σκοπός όλης της άσκησης: διαιτητική απόφαση που εκδίδεται με βάση συνυποσχετικό δύναται, με άδεια του Δικαστηρίου, να εκτελεστεί κατά τον ίδιο τρόπο όπως δικαστική απόφαση ή διάταγμα με την ίδια ισχύ. Και το άρθρο 26(1) δίνει στο Δικαστήριο, για τους σκοπούς της παραπομπής, την ίδια εξουσία να εκδίδει διατάγματα για τα θέματα του Δεύτερου Παραρτήματος που έχει και για αγωγή ενώπιόν του, χωρίς να επηρεάζεται η εξουσία του διαιτητή επί των ίδιων θεμάτων.
Συχνές Ερωτήσεις
Πότε είναι πλέον αργά για αναστολή;
Κατά το άρθρο 8 του ΚΕΦ. 4, μόλις παραδώσετε γραπτές προτάσεις ή προβείτε σε οποιοδήποτε άλλο στάδιο της διαδικασίας. Η αίτηση υποβάλλεται οποτεδήποτε μετά την εμφάνιση και πριν από εκείνο το σημείο. Η καταχώριση υπεράσπισης είναι στάδιο, όπως και κάθε αίτηση που εμπλέκεται με την ουσία. Στο άρθρο 8(1) του Ν. 101/1987 η γραμμή τραβιέται στην πρώτη έκθεση επί της ουσίας της διαφοράς.
Θα δώσει σίγουρα αναστολή το δικαστήριο;
Στο ΚΕΦ. 4, όχι κατ' ανάγκη. Το άρθρο 8 λέει ότι το Δικαστήριο «δύναται» να εκδώσει διάταγμα αναστολής, και μόνο αν ικανοποιηθεί ότι δεν υπάρχει λόγος που να δικαιολογεί τη μη παραπομπή, και ότι ο αιτητής ήταν όταν άρχισε η διαδικασία, και εξακολουθεί να είναι, έτοιμος και πρόθυμος να πράξει οτιδήποτε αναγκαίο για την κανονική διεξαγωγή της διαιτησίας. Στο άρθρο 8(1) του Ν. 101/1987 το Δικαστήριο οφείλει να παραπέμψει, εκτός αν εύρει τη συμφωνία άκυρη, ανενεργή ή μη δεκτική εκτέλεσης.
Η αγωγή σταματά τη διαιτησία στο μεταξύ;
Όχι, τουλάχιστον υπό τον διεθνή νόμο. Το άρθρο 8(2) του Ν. 101/1987 ορίζει ότι η έγερση της αγωγής δεν αποτελεί κώλυμα για την έναρξη ή τη συνέχιση της διαιτητικής διαδικασίας ή την έκδοση τελικής διαιτητικής απόφασης, ενόσω το επίδικο θέμα εκκρεμεί ενώπιον του Δικαστηρίου.
Προσβάλλεται η διαιτητική απόφαση;
Το άρθρο 20(1) του ΚΕΦ. 4 επιτρέπει στο Δικαστήριο να απομακρύνει διαιτητή ή επιδιαιτητή που επέδειξε κακή συμπεριφορά ή χειρίστηκε κακώς την υπόθεση, και το άρθρο 20(2) να ακυρώσει τη διαιτητική απόφαση όταν υπήρξε κακή συμπεριφορά ή κακός χειρισμός, ή όταν η διαιτησία διεξήχθη ή η απόφαση εκδόθηκε παράτυπα. Είναι στενοί λόγοι: η απόφαση δεν ανοίγει ξανά επειδή είναι εσφαλμένη.
Πώς γίνεται εκτελεστή η διαιτητική απόφαση;
Με το άρθρο 21 του ΚΕΦ. 4: διαιτητική απόφαση που εκδίδεται με βάση συνυποσχετικό δύναται, με άδεια του Δικαστηρίου, να εκτελεστεί κατά τον ίδιο τρόπο όπως δικαστική απόφαση ή διάταγμα με την ίδια ισχύ. Η άδεια είναι χωριστή αίτηση, και εκεί αποκαλύπτεται συνηθέστερα μια ελαττωματική διαιτησία.
Η σύμβασή μου έχει ρήτρα διαιτησίας αλλά προτιμώ το δικαστήριο. Μπορώ να καταχωρίσω αγωγή;
Μπορείτε, αλλά αν η άλλη πλευρά ζητήσει εγκαίρως την παραπομπή στη διαιτησία, στη διεθνή εμπορική διαιτησία το δικαστήριο οφείλει να παραπέμψει, και στην εγχώρια αποφασίζει με καθιερωμένα κριτήρια. Κατά κανόνα, η ρήτρα κερδίζει.
Η διαιτησία είναι πιο φθηνή;
Όχι απαραίτητα. Τα μέρη πληρώνουν τον διαιτητή και τη διοίκηση της διαδικασίας, κόστη που στο δικαστήριο δεν υπάρχουν. Το πλεονέκτημά της είναι αλλού: εκτέλεση στο εξωτερικό, εμπιστευτικότητα, τεχνικός κριτής. Αν αυτά δεν σας αφορούν, το κόστος δεν είναι επιχείρημα υπέρ της.
Τι γίνεται αν η ρήτρα καλύπτει μέρος μόνο της διαφοράς;
Η αναστολή υπέρ της διαιτησίας μπορεί να δοθεί μερικώς, στην έκταση της ρήτρας, με αποτέλεσμα η διαφορά να τρέχει σε δύο βήματα. Είναι ακριβώς το σενάριο που αποφεύγεται με προσεκτική σύνταξη της ρήτρας εξαρχής.
Σχετικά Άρθρα
Διασυνοριακές διαφορές στην Κύπρο
Παγοποίηση περιουσιακών στοιχείων στην Κύπρο
Αποποίηση Ευθύνης: Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η νομοθεσία και η εφαρμογή της ενδέχεται να μεταβληθούν, ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει. Παρακαλούμε επικοινωνήστε με το γραφείο Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε. για συμβουλή προσαρμοσμένη στη δική σας υπόθεση.
Του Κλείτου Πλατή, Δικηγόρου
Κλείτος Πλατής
Δικηγόρος, Συνέταιρος
Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε., Λευκωσία · Δημοσιεύθηκε 26 Μαρτίου 2026
Χρειάζεστε συμβουλή για δική σας υπόθεση;
Περιγράψτε σύντομα την υπόθεση, τα εμπλεκόμενα πρόσωπα και τυχόν προθεσμία.
Απαντούμε εντός μίας εργάσιμης ημέρας. Θα ζητήσουμε τα έγγραφα αφού επιβεβαιώσουμε ότι μπορούμε να αναλάβουμε.
Λάβετε νομικές ενημερώσεις με email
Όταν αλλάζει το κυπριακό δίκαιο, να το μαθαίνετε από εμάς
Ένα σύντομο email όταν αλλάζει κάτι που μετρά: νέα νομοθεσία, μια απόφαση που αξίζει να ξέρετε, μια προθεσμία. Γραμμένο από τους συνεταίρους, χωρίς διαφημίσεις, διαγραφή με ένα κλικ.
Είστε στη λίστα. Η επόμενη ενημέρωση για το κυπριακό δίκαιο θα έρθει στο email σας.
Η εγγραφή δεν ολοκληρώθηκε. Γράψτε στο office@kleanthousplatis.com και θα σας προσθέσουμε.
Η διεύθυνσή σας χρησιμοποιείται για αυτές τις ενημερώσεις και για τίποτε άλλο. Προστασία προσωπικών δεδομένων.