Η διαιτησία στην Κύπρο είναι δύο νόμοι, όχι ένας

Σχεδόν όλα όσα γράφονται για τη διαιτησία στην Κύπρο, μαζί και τα δικά μας μέχρι τώρα, αφορούν τον περί Διαιτησίας Νόμο, ΚΕΦ. 4. Για εσωτερική διαφορά αυτός είναι ο σωστός νόμος. Για σύμβαση μεταξύ μερών σε διαφορετικές χώρες είναι συνήθως ο λάθος, και η διαφορά δεν είναι θεωρητική: τα δύο καθεστώτα δίνουν στα δικαστήρια διαφορετικό ρόλο, διαφορετικούς λόγους προσβολής και διαφορετικές προθεσμίες.

Ο άλλος νόμος είναι ο Ν. 101/1987, που ενσωματώνει το Πρότυπο UNCITRAL για τη διεθνή εμπορική διαιτησία, το οποίο υιοθετήθηκε στις 21 Ιουνίου 1985, ως εκάστοτε τροποποιείται.

Ποιος από τους δύο εφαρμόζεται, και γιατί το ερώτημα δεν είναι προαιρετικό

Το άρθρο 3(1) ορίζει ότι, υπό την επιφύλαξη οποιασδήποτε διμερούς ή πολυμερούς διακρατικής συμφωνίας που τελεί σε ισχύ στη Δημοκρατία, ο Ν. 101/1987 τυγχάνει εφαρμογής αποκλειστικά επί διεθνών εμπορικών διαιτησιών. Το άρθρο 3(3) θέτει την άλλη πλευρά της γραμμής: ο Νόμος δεν επηρεάζει άλλους νόμους που ορίζουν ορισμένες διαφορές ως μη δεκτικές διαιτησίας, και ο περί Διαιτησίας Νόμος, ΚΕΦ. 4, εξακολουθεί να ισχύει για τη διαιτησία διαφορών που δεν εμπίπτουν στον Ν. 101/1987.

Το καθεστώς κρίνεται επομένως από τον χαρακτήρα της διαιτησίας και όχι από το πώς επιλέγουν να την ονομάσουν τα μέρη, και πρέπει να συντρέχουν και οι δύο ορισμένες λέξεις.

Διεθνής

Το άρθρο 2(2) θεωρεί τη διαιτησία διεθνή αν, κατά τον χρόνο συνομολόγησης της συμφωνίας περί διαιτησίας, τα μέρη είχαν την έδρα των εργασιών τους σε διαφορετικά κράτη· ή αν ένας από τους ακόλουθους τόπους ευρίσκεται εκτός του κράτους στο οποίο τα μέρη έχουν την έδρα των εργασιών τους: ο τόπος διεξαγωγής της διαιτησίας, εφόσον ορίστηκε μέσα στη συμφωνία ή κατά τους όρους της, ο τόπος εκτέλεσης σημαντικού μέρους των υποχρεώσεων που απορρέουν από την εμπορική σχέση, ή ο τόπος με τον οποίο συνδέεται στενότερα το αντικείμενο της διαφοράς· ή αν με ρητή συμφωνία των μερών ορίστηκε ότι το αντικείμενο σχετίζεται με περισσότερα του ενός κράτη.

Το άρθρο 2(3) ρυθμίζει τις δύσκολες περιπτώσεις. Όπου μέρος έχει περισσότερες της μιας έδρες εργασιών, μετρά εκείνη με τη στενότερη σχέση προς τη συμφωνία περί διαιτησίας· όπου στερείται έδρας, μετρά ο τόπος της συνήθους διαμονής του.

Εμπορική

Το άρθρο 2(4) θεωρεί τη διαιτησία εμπορική αν αναφέρεται σε ζητήματα που απορρέουν από εμπορικής φύσεως σχέσεις, συμβατικές ή μη. Το άρθρο 2(5) δίνει κατάλογο ρητά ενδεικτικό και όχι περιοριστικό: εμπορικές συναλλαγές για την προμήθεια ή την ανταλλαγή αγαθών ή υπηρεσιών, συμφωνίες διανομής, εμπορικές αντιπροσωπεύσεις και πρακτορεύσεις, μισθώσεις, κατασκευές έργων, παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών, μηχανικές κατασκευές, παραχώρηση αδειών, επενδύσεις, χρηματοδότηση, τραπεζικές και ασφαλιστικές εργασίες, συμφωνίες ή παραχωρήσεις εκμεταλλεύσεως, κοινές επιχειρηματικές δραστηριότητες και άλλες μορφές βιομηχανικής ή επαγγελματικής συνεργασίας, και την εναέρια, θαλάσσια, σιδηροδρομική και οδική μεταφορά αγαθών ή επιβατών.

Τα τέσσερα άρθρα που φτάνουν σε διαιτησία με έδρα στο εξωτερικό

Το άρθρο 3(2) περιορίζει τον Νόμο στις διαιτησίες που διενεργούνται στη Δημοκρατία, με εξαίρεση που μετρά περισσότερο από τον κανόνα: εξαιρούνται τα άρθρα 8, 9, 35 και 36. Τα τέσσερα αυτά λειτουργούν επομένως στην Κύπρο όποια και αν είναι η έδρα.

Το άρθρο 8(1) υποχρεώνει το δικαστήριο ενώπιον του οποίου εγείρεται αγωγή για ζήτημα που αποτελεί αντικείμενο συμφωνίας περί διαιτησίας να παραπέμψει τη διαφορά σε διαιτησία, αν το ζητήσει ένα από τα μέρη πριν από την υποβολή της πρώτης έκθεσής του επί της ουσίας, εκτός αν εύρει ότι η συμφωνία είναι άκυρη, ανενεργής ή μη δεκτική εκτέλεσης. Το άρθρο 8(2) προσθέτει ότι η έγερση της αγωγής δεν εμποδίζει την έναρξη ή τη συνέχιση της διαιτητικής διαδικασίας ή την έκδοση τελικής απόφασης όσο το θέμα εκκρεμεί ενώπιον του δικαστηρίου.

Το άρθρο 9 δίνει στο Δικαστήριο εξουσία, κατ' αίτηση ενός των μερών, να διατάσσει τη λήψη συντηρητικών μέτρων οποτεδήποτε πριν από την έναρξη ή κατά τη διάρκεια της διαιτητικής διαδικασίας.

Τα άρθρα 35 και 36 αφορούν την αναγνώριση και την εκτέλεση. Κατά το άρθρο 35(1) η διαιτητική απόφαση αναγνωρίζεται ως δεσμευτική ανεξάρτητα από τη χώρα στην οποία εκδόθηκε, και το Δικαστήριο, μετά από γραπτή αίτηση οποιουδήποτε των μερών, εκδίδει διάταγμα εκτέλεσης, υπό την επιφύλαξη των λόγων απόρριψης. Κατά το άρθρο 35(2) ο αιτών καταθέτει δεόντως θεωρημένο πρωτότυπο ή κυρωμένο αντίγραφο, και όπου η απόφαση δεν είναι σε επίσημη γλώσσα της Δημοκρατίας το Δικαστήριο μπορεί να ζητήσει μετάφραση. Το άρθρο 36 απαριθμεί τους λόγους απόρριψης, και είναι οι μόνοι.

Το πρακτικό αποτέλεσμα είναι ότι μέρος σε διαιτησία με έδρα στο Λονδίνο, στη Γενεύη ή στο Ντουμπάι μπορεί να αποταθεί σε κυπριακό δικαστήριο για προσωρινή προστασία έναντι περιουσιακών στοιχείων ή προσώπων εδώ, και να φέρει εδώ την απόφαση προς εκτέλεση, δυνάμει του Νόμου αυτού.

Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει το δικαστήριο

Το άρθρο 6 διατυπώνει την αρχή που αναπτύσσει ο υπόλοιπος Νόμος: στα ζητήματα που υπόκεινται στις διατάξεις του, χωρεί παρέμβαση του Δικαστηρίου μόνο ως ο Νόμος ορίζει.

Το άρθρο 5 είναι η παγίδα για το μέρος που κρατά επιχειρήματα στην άκρη. Μέρος που μετέχει ανεπιφύλακτα στη διαιτητική διαδικασία, εν γνώσει του ότι παραβιάστηκαν μη επιτακτικές διατάξεις του Νόμου ή όροι της συμφωνίας, λογίζεται ότι εγκατέλειψε το δικαίωμα ένστασης αν δεν την υποβάλει έγκαιρα, χωρίς αναίτια καθυστέρηση ή εντός της τακτής προθεσμίας.

Η προσβολή της διαιτητικής απόφασης

Το άρθρο 34(1) καθιστά την αίτηση ακύρωσης αποκλειστικό μέσο προσφυγής κατά της απόφασης. Το άρθρο 34(2) περιορίζει τους λόγους σε έξι.

Τέσσερις πρέπει να αποδειχθούν από τον αιτούντα: ότι μέρος της συμφωνίας στερείτο δικαιοπρακτικής ικανότητας, ή ότι η συμφωνία δεν είναι έγκυρη κατά το δίκαιο στο οποίο τα μέρη την υπέβαλαν ή, ελλείψει τέτοιου, κατά το δίκαιο της Δημοκρατίας· ότι δεν γνωστοποιήθηκε έγκαιρα και κανονικά ο διορισμός διαιτητή ή η διεξαγωγή της διαδικασίας, ή ότι κατ' άλλο τρόπο στερήθηκε την ευκαιρία να αναπτύξει την υπόθεσή του· ότι η απόφαση αναφέρεται σε διαφορά μη προβλεπόμενη ή μη εμπίπτουσα στους όρους της συμφωνίας, ή περιέχει αποφάσεις που εκφεύγουν των ορίων της, οπότε ακυρώνεται μόνο το καθ' υπέρβαση μέρος αν μπορεί να διαχωριστεί· ή ότι η σύνθεση του διαιτητικού δικαστηρίου ή η διαδικασία έγινε κατά παράβαση της συμφωνίας των μερών, εκτός αν αυτή αντίκειται σε επιτακτική διάταξη του Νόμου, ή ελλείψει συμφωνίας κατά παράβαση του Νόμου.

Δύο τους διαπιστώνει το ίδιο το Δικαστήριο: ότι το αντικείμενο δεν είναι δεκτικό διαιτησίας κατά το δίκαιο της Δημοκρατίας, ή ότι η απόφαση προσκρούει σε διατάξεις δημόσιας τάξεως της Δημοκρατίας.

Το άρθρο 34(3) τάσσει προθεσμία τριών μηνών από την κοινοποίηση της απόφασης, άλλως η αίτηση είναι απαράδεκτη· όπου έχει υποβληθεί αίτηση κατά το άρθρο 33, οι τρεις μήνες αρχίζουν από την ημέρα που το διαιτητικό δικαστήριο αποφάνθηκε επ' αυτής. Το άρθρο 34(4) δίνει στο Δικαστήριο διακριτική εξουσία, κατ' αίτηση μέρους, να αναστείλει τη διαδικασία ακύρωσης για χρόνο που ορίζει, ώστε το διαιτητικό δικαστήριο να επαναλάβει τη διαδικασία ή να λάβει μέτρα ικανά να θεραπεύσουν τον λόγο.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη

Ονομάστε τον σωστό νόμο στη ρήτρα. Ρήτρα συνταγμένη με την παραδοχή ότι ισχύει το ΚΕΦ. 4, σε σύμβαση μεταξύ μερών σε διαφορετικά κράτη, είναι ρήτρα συνταγμένη με λάθος υπόβαθρο. Το καθεστώς ακολουθεί τους ορισμούς του άρθρου 2 και όχι την ονομασία.

Ενσταθείτε πριν απαντήσετε στην ουσία. Το άρθρο 8(1) ορίζει τη στιγμή: το αίτημα παραπομπής υποβάλλεται πριν από την πρώτη έκθεση επί της ουσίας. Εναγόμενος που απάντησε πρώτα στην ουσία έχει χάσει το σημείο.

Η Κύπρος είναι διαθέσιμη για προσωρινή προστασία ακόμη και όταν η έδρα δεν είναι εδώ. Το άρθρο 3(2) εξαιρεί το άρθρο 9, οπότε η αίτηση σε κυπριακό δικαστήριο για συντηρητικά μέτρα δεν εξαρτάται από το αν η διαιτησία εδρεύει στην Κύπρο. Όπου βρίσκονται εδώ περιουσιακά στοιχεία ή αντισυμβαλλόμενος, αυτό αξίζει να είναι γνωστό πριν καν συγκροτηθεί το διαιτητικό δικαστήριο.

Σημειώστε τους τρεις μήνες από την κοινοποίηση. Η αίτηση ακύρωσης είναι το μόνο μέσο και η προθεσμία σύντομη. Την εκκινεί η ημερομηνία κοινοποίησης της απόφασης και όχι η ημέρα που κάποιος αποφασίζει ότι δεν είναι ικανοποιημένος.

Ο ορισμός του Δικαστηρίου στο άρθρο 2(1) έχει επίσης μετακινηθεί. Σημαίνει το αρμόδιο Επαρχιακό Δικαστήριο ή Δικαστή αυτού και περιλαμβάνει πλέον το Ναυτοδικείο και το Εμπορικό Δικαστήριο που ιδρύθηκαν με τον Ν. 69(Ι)/2022. Επειδή τα θέματα διαιτησίας φτάνουν στο Εμπορικό Δικαστήριο ανεξαρτήτως ποσού, αίτηση δυνάμει του Νόμου αυτού μπορεί να ανήκει εκεί: δείτε Εμπορικό Δικαστήριο και Ναυτοδικείο.

Συχνές Ερωτήσεις

Πηγές

• Ο περί Διεθνούς Εμπορικής Διαιτησίας Νόμος του 1987, 101/1987, ενοποιημένο κείμενο, cylaw.org

Η αγγλική έκδοση βρίσκεται στη σελίδα Arbitration in Cyprus Is Two Statutes, Not One.

Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η νομοθεσία και η εφαρμογή της ενδέχεται να μεταβληθούν, ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει. Για συμβουλή στη δική σας υπόθεση επικοινωνήστε με τον Κλείτο Πλατή στο klitos@kleanthousplatis.com ή στο +357 22 680 330.

Κλείτος Πλατής

Δικηγόρος, Συνέταιρος

Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε., Λευκωσία · Δημοσιεύθηκε 23 Αυγούστου 2026

Περισσότερα για αυτό: Τι κοστίζει μια δίκη στην Κύπρο, Μπορώ να καταχωρίσω αγωγή μόνος μου, χωρίς δικηγόρο;, Σας ενάγουν στην Κύπρο;, Οι Κανονισμοί Πολιτικής Δικονομίας 2023: Πρακτικός Οδηγός.