Η προσβολή διαθήκης απέτυχε, τα έξοδα όμως τα πλήρωσε η περιουσία

Γυναίκα που ήταν υποκατάστατη κληρονόμος σε παλαιότερη διαθήκη προσέβαλε τις δύο μεταγενέστερες διαθήκες που άφηναν την περιουσία σε άλλο πρόσωπο, επικαλούμενη ψυχική πίεση. Έχασε πρωτοδίκως στην Πάφο και έχασε ξανά κατ’ έφεση. Στις 12 Οκτωβρίου 2026 όμως το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε τη διαταγή του πρωτόδικου δικαστηρίου ότι τα πρωτόδικα έξοδα και των δύο πλευρών καταβάλλονται από την περιουσία, όχι από την ίδια. Οι αμφιβολίες που έθεσε ήταν εύλογες, έκρινε το Δικαστήριο, έστω κι αν δεν μπόρεσε να τις αποδείξει.

Τους γενικούς λόγους προσβολής διαθήκης τους εξηγούμε στο άρθρο μας για την προσβολή διαθήκης στην Κύπρο. Η απόφαση αυτή απαντά σε δύο στενότερα ερωτήματα, που τίθενται πριν ξεκινήσει κανείς: ποιος πληρώνει αν η προσβολή αποτύχει, και αν διαθήκη ηλικιωμένου προσώπου που υπογράφηκε στο νοσοκομείο χωρίς ιατρική βεβαίωση είναι γι’ αυτόν μόνο τον λόγο ευάλωτη.

Τρεις διαθήκες σε τέσσερα χρόνια

Η διαθέτις, Mathilde Palmer, έκανε διαθήκη τον Ιανουάριο του 2002 αφήνοντας τα πάντα στον σύζυγό της και, αν εκείνος προαποβίωνε, στη γυναίκα που αργότερα ενήγαγε, στενή οικογενειακή φίλη. Τον Φεβρουάριο του 2006 έκανε δεύτερη διαθήκη, αφήνοντας την περιουσία της σε άλλη παλιά φίλη. Η δικηγόρος που τη συνέταξε κατέθεσε ότι οι αρχικές οδηγίες προέβλεπαν κληροδοσίες και για τις δύο γυναίκες, και ότι όταν η Palmer ήρθε να υπογράψει τις άλλαξε, λέγοντας ότι η δεύτερη φίλη «τα θέλει όλα».

Την 1η Μαΐου 2006 η Palmer εισήχθη στο νοσοκομείο με υπογλυκαιμικό επεισόδιο. Αργότερα την ίδια μέρα, αφού αυτό αντιμετωπίστηκε, διάβασε και υπέγραψε τρίτη διαθήκη, ετοιμασμένη με οδηγίες που είχε δώσει σε άλλη δικηγόρο λίγες μέρες νωρίτερα. Άφηνε την περιουσία της στην Κύπρο στη δεύτερη φίλη και ανέφερε ρητά ότι δεν άφηνε τίποτα στον σύζυγό της. Απεβίωσε επτά μέρες αργότερα, σε ηλικία 81 ετών. Ο σύζυγός της υπέγραψε στη συνέχεια αποποίηση των κληρονομικών του δικαιωμάτων και απεβίωσε τον Δεκέμβριο.

Γιατί η προσβολή απέτυχε

Κατά το άρθρο 29 του ΚΕΦ. 195, διαθήκη που καταρτίστηκε ως αποτέλεσμα εξαναγκασμού, απάτης ή ψυχικής πίεσης είναι άκυρη. Το άρθρο 2 ορίζει την ψυχική πίεση ως επιρροή από πρόσωπο που βρίσκεται σε θέση να κυριαρχεί επί της θέλησης του διαθέτη και χρησιμοποιεί τη θέση αυτή για αθέμιτο όφελος. Στις διαθήκες, σε αντίθεση με τις συμβάσεις, η ψυχική πίεση δεν τεκμαίρεται ποτέ. Όποιος την επικαλείται πρέπει να αποδείξει, με θετική μαρτυρία, ότι πίεση πράγματι ασκήθηκε και ότι κάμφθηκε η θέληση του διαθέτη.

Η ενάγουσα είχε πραγματικά στοιχεία: την ηλικία και την ασθένεια της διαθέτιδας, την υπογραφή στο νοσοκομείο, την απότομη αλλαγή από την πρώτη διαθήκη και τη φράση ότι η δεύτερη φίλη «τα ήθελε όλα». Κανένα από αυτά δεν έδειχνε πώς η επιθυμία αυτή ασκήθηκε πάνω στην Palmer ή ότι προκάλεσε τις διαθήκες. Ο διαθέτης είναι ελεύθερος να αλλάξει γνώμη, και τα κίνητρά του δεν έχουν σημασία εφόσον έχει ικανότητα. Ο ιατροδικαστής που κάλεσε η ενάγουσα δεν είχε εξετάσει ποτέ την Palmer, και κανένας από τους θεράποντες ιατρούς της δεν κατέθεσε. Η νοσοκόμα που υπέγραψε ως μάρτυρας και η δικηγόρος που ετοίμασε τη διαθήκη περιέγραψαν γυναίκα που αντιλαμβανόταν τι έκανε, και το πρωτόδικο δικαστήριο τις πίστεψε.

Για τον λεγόμενο «Χρυσό Κανόνα», την πρακτική να βεβαιώνει ιατρός την ικανότητα όταν ηλικιωμένος ή βαριά άρρωστος κάνει διαθήκη, το Δικαστήριο ήταν σαφές. Είναι δικαστική συμβουλή για την ορθή πρακτική, όχι κανόνας δικαίου. Η διαθήκη δεν είναι άκυρη επειδή δεν τηρήθηκε, όπως και η τήρησή του δεν εγγυάται το κύρος της.

Η ενάγουσα επιχείρησε επίσης, σχεδόν τεσσεράμισι χρόνια μετά την καταχώριση, να προσθέσει ισχυρισμό ότι η υπογραφή στην τελευταία διαθήκη ήταν πλαστή. Το Δικαστήριο επικύρωσε την άρνηση: η πλαστογραφία ρωτά αν υπέγραψε η ίδια, ζήτημα διαφορετικό από το υπό ποιες συνθήκες υπέγραψε, και η καθυστέρηση δεν εξηγήθηκε.

Η εύλογη υποψία αρκούσε για να μη βαρυνθεί με τα πρωτόδικα έξοδα. Δεν αρκούσε για να κερδίσει.

Ποιος πληρώνει όταν η προσβολή αποτυγχάνει

Ο συνήθης κανόνας είναι ότι τα έξοδα ακολουθούν το αποτέλεσμα, άρα πληρώνει όποιος χάνει. Στις διαφορές για το κύρος διαθήκης, το Δικαστήριο δέχθηκε ότι τα έξοδα μπορούν να καταβληθούν από την περιουσία, όπου οι περιστάσεις το δικαιολογούν. Σταθμίζονται δύο πράγματα: αν ο διαθέτης ή πρόσωπα με συμφέρον στην κληρονομιά προκάλεσαν την αντιδικία, και αν, με βάση όσα γνώριζε ή μπορούσε εύλογα να γνωρίζει ο αμφισβητών, υπήρχε εύλογη βάση για να ζητηθεί δικαστική διερεύνηση.

Η ιδιότητα του κληροδόχου σε παλαιότερη διαθήκη δεν αρκεί από μόνη της. Εδώ όμως τα γεγονότα αντικειμενικά έχριζαν διερεύνησης, και η αποτυχημένη αμφισβήτηση με εύλογο έρεισμα δεν εξομοιώνεται με εκείνη που στερείται εξαρχής ερείσματος. Τα πρωτόδικα έξοδα έμειναν στην περιουσία. Η έφεση ήταν άλλο ζήτημα: την έχασε, και καταδικάστηκε σε έξοδα 4.500 ευρώ υπέρ των εφεσιβλήτων.

Τι σημαίνει στην πράξη

Αν σκέφτεστε να προσβάλετε διαθήκη, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν μπορείτε να κερδίσετε, αλλά αν οι αμφιβολίες σας θα φαίνονταν εύλογες σε δικαστή με όσα γνωρίζετε σήμερα. Καταγράψτε τα γεγονότα που σας ανησυχούν και από πού προέρχονται: ξαφνική αλλαγή κληροδόχου, υπογραφή στο νοσοκομείο, φράση που μετέφερε η δικηγόρος που συνέταξε τη διαθήκη. Έπειτα αναζητήστε τη μαρτυρία ότι πίεση πράγματι ασκήθηκε. Χωρίς αυτήν, η υποψία στην καλύτερη περίπτωση σας γλιτώνει από τα έξοδα· δεν ανατρέπει τη διαθήκη.

Ζητήστε νωρίς τον ιατρικό φάκελο και τη μαρτυρία των θεραπόντων ιατρών. Σε αυτή την υπόθεση η ιατρική μαρτυρία ήρθε από πραγματογνώμονα που δεν είχε δει ποτέ τη διαθέτιδα, και δεν είχε βάρος απέναντι σε όσους ήταν παρόντες.

Βάλτε κάθε λόγο στην αγωγή από την αρχή. Νέος ισχυρισμός, όπως η πλαστογραφία, που προβάλλεται χρόνια αργότερα μπορεί να μην επιτραπεί καθόλου.

Αν κάνετε διαθήκη σε μεγάλη ηλικία ή με κλονισμένη υγεία, ή αν είστε ο δικηγόρος που παίρνει τις οδηγίες, μια ιατρική βεβαίωση της ίδιας στιγμής παραμένει ο απλούστερος τρόπος να αποφευχθεί ακριβώς αυτή η διαφορά, έστω κι αν ο νόμος δεν την απαιτεί.

Ο τομέας μας για διαθήκες και κληρονομικά συμβουλεύει πριν από την προσβολή, και η δικαστηριακή μας εκπροσώπηση αναλαμβάνει διαφορές για διαθήκες στο δικαστήριο.

Πηγές

• Ελένη Στεφάνου-Μετζίτη ν. Ολυμπίας Παυλίδου κ.ά., Πολιτική Έφεση αρ. 325/2017, Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου, 12 Οκτωβρίου 2026
• Ο περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμος, ΚΕΦ. 195, ενοποιημένο κείμενο, άρθρα 2, 22, 23 και 29, CyLaw

Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε. Εγγεγραμμένη δικηγορική εταιρεία Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος HE 441973

Περαιτέρω ανάγνωση

Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η νομοθεσία και η εφαρμογή της ενδέχεται να μεταβληθούν, ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει. Για συμβουλή στη δική σας υπόθεση επικοινωνήστε με τον Κλείτο Πλατή στο klitos@kleanthousplatis.com.

Λάβετε νομικές ενημερώσεις με email

Όταν αλλάζει το κυπριακό δίκαιο, να το μαθαίνετε από εμάς

Ένα σύντομο email όταν αλλάζει κάτι που μετρά: νέα νομοθεσία, μια απόφαση που αξίζει να ξέρετε, μια προθεσμία. Γραμμένο από τους συνεταίρους, χωρίς διαφημίσεις, διαγραφή με ένα κλικ.

Αφήστε το κενό

Εγγραφή

Είστε στη λίστα. Η επόμενη ενημέρωση για το κυπριακό δίκαιο θα έρθει στο email σας.

Η εγγραφή δεν ολοκληρώθηκε. Γράψτε στο office@kleanthousplatis.com και θα σας προσθέσουμε.

Η διεύθυνσή σας χρησιμοποιείται για αυτές τις ενημερώσεις και για τίποτε άλλο. Προστασία προσωπικών δεδομένων.