Οι δωρεές εν ζωή ανέτρεψαν επιδίκαση €128.500 για νόμιμη μοίρα

Γιος που η μητέρα του δεν του άφησε τίποτα με τη διαθήκη της στράφηκε κατά του αδελφού του, εκτελεστή της διαθήκης, για τη νόμιμη μοίρα του, και το Επαρχιακό Δικαστήριο Λεμεσού του επιδίκασε 128.500 ευρώ. Στις 14 Οκτωβρίου 2026 το Ανώτατο Δικαστήριο παραμέρισε την απόφαση και απέρριψε την αγωγή. Ο λόγος ήταν τα οικόπεδα που η μητέρα είχε δωρίσει και στους δύο γιους όσο ζούσε. Όταν οι δωρεές αυτές συνυπολογίστηκαν με βάση το άρθρο 51 του περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμου, ΚΕΦ. 195, ο γιος που ενήγαγε είχε ήδη λάβει περισσότερα από τη μερίδα του.

Ο κανόνας δεν είναι καινούργιος και τον εξηγούμε στα άρθρα μας για την αποκλήρωση παιδιού και για τη δωρεά ακινήτου στα παιδιά. Η απόφαση προσθέτει την αριθμητική, με πραγματικά ποσά, και το ποιες παροχές λογαριάζονται.

Η οικογένεια και τα ποσά

Η μητέρα απεβίωσε στη Λεμεσό τον Απρίλιο του 2009. Η διαθήκη της, του 1986, δεν άφηνε τίποτα στους δύο γιους της. Κληρονόμοι της ήταν οι δύο γιοι και ο σύζυγος που επέζησε. Όσο ζούσε, είχε διαχωρίσει μεγάλο ακίνητο σε οικόπεδα και είχε δώσει από πέντε σε κάθε γιο, δύο στις εγγονές της και δύο στον σύζυγό της.

Οι δύο γιοι συμφώνησαν σε εκτιμητή και συμφώνησαν ότι η εκτίμησή του, κατά την ημερομηνία του θανάτου, θα τους δέσμευε και τους δύο. Με βάση αυτήν, η περιουσία που κάλυπτε η διαθήκη άξιζε 756.000 ευρώ. Ο ένας γιος είχε λάβει δωρεές εν ζωή αξίας 3.477.500 ευρώ και ο άλλος 4.008.000 ευρώ.

Πώς υπολόγισε το Δικαστήριο

Όταν επιζούν σύζυγος και τέκνα, η διαθήκη μπορεί να διαθέσει το πολύ το ένα τέταρτο της καθαρής κληρονομιάς, κατά το άρθρο 41 του ΚΕΦ. 195. Τα υπόλοιπα τρία τέταρτα είναι η νόμιμη μοίρα. Ο σύζυγος παίρνει από τη νόμιμη μοίρα μερίδα ίση με του κάθε τέκνου, εδώ ένα τρίτο, και τα τέκνα μοιράζονται εξίσου τα υπόλοιπα. Επί 756.000 ευρώ, κάθε γιος δικαιούνταν 189.000 ευρώ.

Ακολούθησε το άρθρο 51. Οι δωρεές προς τους δύο γιους ανέρχονταν σε 7.485.500 ευρώ, ποσό που το Δικαστήριο διαίρεσε διά δύο, ώστε η πλασματική μερίδα κάθε γιου να είναι 3.742.750 ευρώ. Ο γιος που ενήγαγε είχε λάβει 4.008.000 ευρώ, δηλαδή 265.250 ευρώ πάνω από την πλασματική μερίδα. Αφαιρώντας από αυτά τη νόμιμη μοίρα του, των 189.000 ευρώ, προέκυπτε ότι είχε λάβει 76.250 ευρώ περισσότερα. Δεν του οφειλόταν τίποτα, και καταδικάστηκε στα έξοδα.

Η διαθήκη δεν του άφηνε τίποτα, κι όμως δεν είχε αξίωση. Όσο ζούσε, η μητέρα του τού είχε ήδη δώσει περισσότερα από όσα του επιφύλασσε ο νόμος.

Ποιες παροχές λογαριάζονται και πότε αποτιμώνται

Το Δικαστήριο διατύπωσε τις αρχές με σαφήνεια:

• Η συνεισφορά γίνεται μόνο μεταξύ κατιόντων του αποβιώσαντος. Δεν γίνεται μεταξύ κατιόντων και άλλων κληρονόμων, ούτε σε σχέση με το μερίδιο του επιζώντος συζύγου.
• Όταν τα τέκνα κληρονομούν με διαθήκη, η συνεισφορά ενεργοποιείται μόνο όταν τίθεται ζήτημα προστασίας της νόμιμης μοίρας, όπως εδώ.
• Αφορά μόνο τις παροχές που απαριθμεί περιοριστικά το άρθρο 51. Η παροχή εν ζωή λογαριάζεται όταν δόθηκε κατά τρόπο μόνιμο, για την αποκατάσταση ή τη στήριξη του παιδιού στη ζωή, την οικογένεια ή το επάγγελμα, και όχι για παροδικές ανάγκες.
• Κάθε παροχή αποτιμάται κατά τον χρόνο του θανάτου, όχι κατά τον χρόνο που δόθηκε.
• Ο υπολογισμός γίνεται με μαθηματική φόρμουλα. Το δικαστήριο δεν έχει περιθώριο διορθωτικών παρεμβάσεων για να φανεί το αποτέλεσμα δικαιότερο.

Η διαθήκη μπορεί να εξαιρέσει τις δωρεές εν ζωή από τον υπολογισμό, αλλά μόνο με ειδική διάταξη. Αυτή η διαθήκη δεν είχε.

Τι σημαίνει στην πράξη

Η απόφαση αφορά κάθε οικογένεια όπου ένας γονέας μοίρασε με τα χρόνια οικόπεδα ή διαμερίσματα στα παιδιά του, και όπου αργότερα η διαθήκη, ή η απουσία της, αφήνει κάποιον να νιώθει αδικημένος. Πριν ένα παιδί καταχωρίσει αγωγή για νόμιμη μοίρα, πρέπει να αθροιστούν όλα όσα έλαβε κάθε παιδί όσο ζούσε ο γονέας, σε σημερινές αξίες. Αξίωση που φαίνεται ισχυρή με βάση μόνο τη διαθήκη μπορεί να εξαφανιστεί μόλις γίνει ο λογαριασμός.

Για τους γονείς η επιλογή είναι πραγματική. Αν η δωρεά σε ένα παιδί προορίζεται ως επιπλέον, πάνω από τη μερίδα του, η διαθήκη πρέπει να το λέει ρητά. Αν προορίζεται να λογαριαστεί, αρκεί η σιωπή.

Η παγίδα σε αυτή την υπόθεση ήταν τόσο δικονομική όσο και νομική. Οι δικηγόροι των δύο γιων προέβησαν το 2014 σε κοινή δήλωση ενώπιον του δικαστηρίου για το ποια ακίνητα λογαριάζονται σε κάθε γιο. Ένα οικόπεδο που ανήκε στην πραγματικότητα στον πατέρα λογαριάστηκε στον γιο που ενήγαγε, επειδή το είχε δηλώσει ο δικός του δικηγόρος, και το Δικαστήριο έκρινε ότι η δήλωση τον δέσμευε. Ελέγξτε κάθε γραμμή μιας κοινής δήλωσης πριν υπογραφεί.

Ο τομέας μας για διαθήκες και κληρονομικά ετοιμάζει αυτούς τους υπολογισμούς πριν από την αγωγή, και η δικαστηριακή μας εκπροσώπηση αναλαμβάνει όπου η αξίωση για νόμιμη μοίρα είναι ήδη στο δικαστήριο.

Πηγές

• Πανίκος Καθητζιώτης ν. Σάββα Καθητζιώτη, Πολιτική Έφεση αρ. 47/2017, Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου, 14 Οκτωβρίου 2026
• Ο περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμος, ΚΕΦ. 195, ενοποιημένο κείμενο, άρθρα 41, 44, 46, 49 και 51, CyLaw

Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε. Εγγεγραμμένη δικηγορική εταιρεία Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος HE 441973

Περαιτέρω ανάγνωση

Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η νομοθεσία και η εφαρμογή της ενδέχεται να μεταβληθούν, ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει. Για συμβουλή στη δική σας υπόθεση επικοινωνήστε με τον Κλείτο Πλατή στο klitos@kleanthousplatis.com.

Λάβετε νομικές ενημερώσεις με email

Όταν αλλάζει το κυπριακό δίκαιο, να το μαθαίνετε από εμάς

Ένα σύντομο email όταν αλλάζει κάτι που μετρά: νέα νομοθεσία, μια απόφαση που αξίζει να ξέρετε, μια προθεσμία. Γραμμένο από τους συνεταίρους, χωρίς διαφημίσεις, διαγραφή με ένα κλικ.

Αφήστε το κενό

Εγγραφή

Είστε στη λίστα. Η επόμενη ενημέρωση για το κυπριακό δίκαιο θα έρθει στο email σας.

Η εγγραφή δεν ολοκληρώθηκε. Γράψτε στο office@kleanthousplatis.com και θα σας προσθέσουμε.

Η διεύθυνσή σας χρησιμοποιείται για αυτές τις ενημερώσεις και για τίποτε άλλο. Προστασία προσωπικών δεδομένων.