Διαθήκη στην Κύπρο: Τι Μπορείτε Πράγματι να Αφήσετε, και σε Ποιον

Η νόμιμη μοίρα και το διαθέσιμο μέρος

Ο περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμος, Κεφ. 195, χωρίζει την καθαρή περιουσία σε δύο μέρη: τη νόμιμη μοίρα, που προορίζεται για τη στενή οικογένεια, και το διαθέσιμο μέρος, που το κατευθύνετε με τη διαθήκη σας. Τα ποσοστά εξαρτώνται από το ποιοι σας επιζούν: με σύζυγο και τέκνο, ή τέκνο ή κατιόντα τέκνου, το διαθέσιμο μέρος δεν υπερβαίνει το ένα τέταρτο. Με σύζυγο ή γονέα αλλά χωρίς τέκνα, φθάνει το μισό.

Καμία διατύπωση δεν τα παρακάμπτει. Διαθήκη που «αφήνει τα πάντα» σε ένα πρόσωπο, όταν υπάρχει νόμιμη μοίρα, δεν είναι άκυρη: απλώς δεν πετυχαίνει αυτό που γράφει. Η μοίρα αποκαθίσταται και η διαθήκη λειτουργεί στο υπόλοιπο. Γι' αυτό ο σχεδιασμός ξεκινά από το τι είναι πραγματικά διαθέσιμο, και μετά το κατευθύνει σκόπιμα.

Η εκτέλεση που αντέχει σε αμφισβήτηση

Οι μισές αμφισβητήσεις διαθηκών δεν αφορούν το περιεχόμενο αλλά την υπογραφή. Ο νόμος απαιτεί: γραπτή διαθήκη, υπογραφή του διαθέτη στο τέλος της, υπογραφή ή αναγνώρισή της ενώπιον δύο τουλάχιστον μαρτύρων παρόντων ταυτόχρονα, μάρτυρες που υπογράφουν παρουσία του διαθέτη και ο ένας του άλλου, και μονογραφή κάθε φύλλου σε πολυσέλιδη διαθήκη. Οι «σπιτικές» διαθήκες σκοντάφτουν εδώ συχνότερα από όσο φαντάζεται κανείς: μάρτυρες που υπέγραψαν ο ένας μετά τον άλλον, ένα φύλλο χωρίς μονογραφές.

Κληροδοσία σε μάρτυρα, ή σε σύζυγο ή τέκνο μάρτυρα, είναι άκυρη, έστω κι αν η μαρτυρία στέκει. Οι δικαιούχοι μένουν έξω από το δωμάτιο της υπογραφής.

Όπου η ηλικία ή η υγεία μπορεί αργότερα να δώσει λαβή για αμφισβήτηση ικανότητας, ο φάκελος χτίζεται την ημέρα της εκτέλεσης: υπογραφή στο γραφείο, σύγχρονη σημείωση, και όπου χρειάζεται ιατρική βεβαίωση της ημέρας. Η ικανότητα κρίνεται κατά τη στιγμή της εκτέλεσης, και η μαρτυρία εκείνης της ημέρας αξίζει περισσότερο από κάθε εκ των υστέρων ανασύνθεση.

Περιουσία ή ζωή σε δύο χώρες

Για όποιον έχει περιουσία, διαμονή ή ιθαγένεια σε περισσότερες χώρες, το πρώτο ερώτημα είναι ποιο δίκαιο διέπει τη διαδοχή. Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για την κληρονομική διαδοχή, που εφαρμόζεται στην Κύπρο, ορίζει ως κανόνα το δίκαιο της συνήθους διαμονής, και επιτρέπει στον διαθέτη να επιλέξει με τη διαθήκη του το δίκαιο της ιθαγένειάς του. Η επιλογή αυτή μπορεί να αλλάξει ολόκληρη την ανάλυση της νόμιμης μοίρας, προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, και πρέπει να γίνει σωστά, μέσα στην ίδια τη διαθήκη.

Για περιουσίες σε δύο χώρες, η πρακτική αρχιτεκτονική είναι συνήθως συντονισμένες διαθήκες: μία για κάθε δικαιοδοσία, γραμμένες ώστε η μία να μην ανακαλεί την άλλη.

Πού φυλάσσεται

Ο νόμος δίνει στη διαθήκη επίσημο σπίτι: ο διαθέτης μπορεί, εν ζωή, να την καταθέσει αυτοπροσώπως στον Πρωτοκολλητή για ασφαλή φύλαξη, σφραγισμένη σε φάκελο του πρωτοκολλητείου και καταγεγραμμένη σε κεντρικό μητρώο. Από εκεί δεν μετακινείται χωρίς έγκριση δικαστηρίου, εκτός αν την αποσύρει ο ίδιος. Εναλλακτικά φυλάσσεται στο γραφείο που τη συνέταξε. Το χειρότερο μέρος για μια διαθήκη είναι το συρτάρι που ξέρει μόνο ένας.

Γιατί αξίζει, παρά τους περιορισμούς

Ακόμη κι εκεί που η νόμιμη μοίρα στενεύει τις επιλογές, η διαθήκη διορίζει τον εκτελεστή που εμπιστεύεστε, κατευθύνει το διαθέσιμο μέρος με πρόθεση, και γλιτώνει την οικογένεια από τον βραδύτερο δρόμο της εξ αδιαθέτου διαδοχής, όπου πρέπει πρώτα να διοριστεί διαχειριστής από το δικαστήριο για να κινηθεί οτιδήποτε. Η πλήρης υπηρεσία, σύνταξη, εκτέλεση, συντονισμός, φύλαξη, βρίσκεται στη σελίδα Wills in Cyprus, και το τι γίνεται όταν μια διαθήκη αμφισβητείται, στο άρθρο μας για την προσβολή διαθήκης.

Συχνές Ερωτήσεις

Έχω μόνο σύζυγο, χωρίς παιδιά. Πόσα ελέγχω με τη διαθήκη;

Όταν επιζεί σύζυγος ή γονέας αλλά όχι τέκνο ή κατιόντας τέκνου, το διαθέσιμο μέρος φθάνει το μισό της καθαρής περιουσίας. Με τέκνα, περιορίζεται στο ένα τέταρτο. Ο ακριβής υπολογισμός στη δική σας εικόνα είναι το πρώτο βήμα του σχεδιασμού.

Είμαι ξένος υπήκοος με ακίνητο στην Κύπρο. Με δεσμεύει η νόμιμη μοίρα;

Όχι απαραίτητα: το ποιο δίκαιο διέπει τη διαδοχή σας εξαρτάται από τη συνήθη διαμονή σας, και μπορείτε υπό προϋποθέσεις να επιλέξετε στη διαθήκη το δίκαιο της ιθαγένειάς σας. Η απάντηση θέλει συγκεκριμένη ανάλυση πριν γραφτεί οτιδήποτε.

Μπορώ να γράψω τη διαθήκη μόνος μου;

Ο νόμος το επιτρέπει, αν τηρηθούν όλες οι τυπικές προϋποθέσεις. Στην πράξη, οι αυτοσχέδιες διαθήκες είναι η πρώτη ύλη των αμφισβητήσεων: λάθη εκτέλεσης, ασάφειες, μάρτυρες που δεν έπρεπε. Το κόστος της σωστής σύνταξης είναι μικρό μπροστά στο κόστος μιας δίκης κληρονόμων.

Σχετικά Άρθρα

Wills Lawyers in Cyprus

Contesting a Will in Cyprus: Grounds and Process

Μπορώ να Αποκληρώσω το Παιδί μου; Η Ευθεία Απάντηση

Αποποίηση Ευθύνης: Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η νομοθεσία και η εφαρμογή της ενδέχεται να μεταβληθούν, ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει. Παρακαλούμε επικοινωνήστε με το γραφείο Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε. για συμβουλή προσαρμοσμένη στη δική σας υπόθεση.

Του Κλείτου Πλατή, Δικηγόρου

Κλείτος Πλατής

Δικηγόρος, Συνέταιρος

Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε., Λευκωσία · Δημοσιεύθηκε 11 Αυγούστου 2026