Η διαθήκη προσβάλλεται ως προς το κύρος της, ή διορθώνεται ως προς το αποτέλεσμά της. Οι δύο διαδρομές είναι διαφορετικές, και η λάθος επιλογή σπαταλά τη μόνη καλή στιγμή για να ενεργήσετε.
Όποιος λέει ότι θέλει να προσβάλει διαθήκη εννοεί συνήθως ένα από δύο πράγματα. Το πρώτο είναι ότι η ίδια η διαθήκη δεν είναι έγκυρη: δεν συντάχθηκε σωστά, ή ο διαθέτης δεν είχε ικανότητα, ή πιέστηκε. Το δεύτερο είναι ότι η διαθήκη είναι έγκυρη αλλά δίνει στον προσβάλλοντα λιγότερα από όσα του επιφυλάσσει ο νόμος.
Το πρώτο παράπονο επιτίθεται στο έγγραφο. Το δεύτερο δεν χρειάζεται: το κυπριακό δίκαιο επιφυλάσσει νόμιμη μοίρα της κληρονομιάς για τη στενή οικογένεια, και η διαθήκη δεν μπορεί να διαθέσει ό,τι ποτέ δεν ήταν διαθέσιμο.
Το πρώτο πρακτικό βήμα δεν είναι η αγωγή. Είναι να αποφασίσετε ποιο από τα δύο παράπονα έχετε πραγματικά, γιατί οδηγούν αλλού.
Οι λόγοι που πλήττουν το κύρος
Η διαθήκη πρέπει να ικανοποιεί τους τύπους σύνταξης του άρθρου 23 του περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμου, Κεφ. 195, και το άρθρο είναι διατυπωμένο ως απαγόρευση και όχι ως κριτήριο: καμιά διαθήκη δεν είναι έγκυρη εκτός αν είναι γραπτή και εκτελεστεί κατά τον τρόπο που ορίζει. Ο τρόπος αυτός έχει τέσσερα σκέλη. Η παράγραφος (α), υπογραφή στο κάτω μέρος ή στο τέλος της από τον διαθέτη, ή από άλλον που ενεργεί για λογαριασμό του, στην παρουσία του και με εντολή του. Η παράγραφος (β), η υπογραφή αυτή να τίθεται ή να αναγνωρίζεται από τον διαθέτη στην παρουσία δύο ή περισσότερων μαρτύρων που παρίστανται ταυτόχρονα. Η παράγραφος (γ), οι μάρτυρες αυτοί να επιβεβαιώνουν και να προσυπογράφουν στην παρουσία του διαθέτη και στην παρουσία αλλήλων, με τη διευκρίνιση ότι κανένας τύπος επιβεβαίωσης δεν είναι αναγκαίος. Και η παράγραφος (δ), όπου η διαθήκη αποτελείται από περισσότερα του ενός φύλλα, κάθε φύλλο να υπογράφεται ή να μονογράφεται από ή για λογαριασμό του διαθέτη και των μαρτύρων.
Οι αστοχίες εδώ είναι συχνότερες απ' όσο περιμένει κανείς, ιδίως σε διαθήκες που υπογράφηκαν χωρίς παρόντα δικηγόρο: μάρτυρες που υπέγραψαν ο ένας μετά τον άλλο αντί ταυτόχρονα, ή σελίδα που δεν μονόγραψε κανείς.
Ελάττωμα στους τύπους αυτούς δεν είναι πλέον κατ' ανάγκη μοιραίο. Το άρθρο 23Α(1), που προστέθηκε το 2015, ορίζει ότι ανεξάρτητα από το άρθρο 23, όταν διαπιστώνεται λάθος ή παράλειψη στους τύπους του άρθρου 23, ή γραμματικό ή αριθμητικό λάθος στο περιεχόμενο της διαθήκης, οποιοδήποτε ενδιαφερόμενο πρόσωπο δύναται να καταθέσει αίτηση στο Δικαστήριο για διόρθωση. Το Δικαστήριο δύναται να τη διορθώσει αν πειστεί και το θεωρήσει δίκαιο υπό τις περιστάσεις, και η διαθήκη θεωρείται τότε έγκυρη όπως διορθώθηκε. Το άρθρο 23Α(2) εφαρμόζει την εξουσία αυτή σε κάθε διαθήκη, όποια κι αν είναι η ημερομηνία εκτέλεσής της. Προσβολή που στηρίζεται σε τύπο και μόνο οφείλει πλέον να υπολογίζει το ενδεχόμενο η άλλη πλευρά να ζητήσει τη θεραπεία του.
Το άρθρο 22 ρυθμίζει την ικανότητα σε μία πρόταση, και ορίζει την ηλικία με αριθμό αντί με κριτήριο: καμιά διαθήκη που καταρτίστηκε από πρόσωπο που δεν έχει σώες τις φρένες, ή που δεν συμπλήρωσε το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας του, δεν είναι έγκυρη.
Το άρθρο 29 είναι η διάταξη πίσω από το επιχείρημα της ανεπίτρεπτης επιρροής, και είναι ευρύτερη από τον αγγλικό τύπο: διαθήκη ή οποιοδήποτε μέρος διαθήκης, η κατάρτιση της οποίας προκλήθηκε με εξαναγκασμό, απάτη ή ψυχική πίεση που ασκήθηκε στον διαθέτη, είναι άκυρη και στερημένη έννομης συνέπειας. Επειδή φτάνει και σε μέρος της, η προσβολή δεν χρειάζεται να πετύχει εναντίον ολόκληρου του εγγράφου για να αξίζει να εγερθεί.
Δύο ακόμη άρθρα κρίνουν υποθέσεις χωρίς καμία συζήτηση για τη διάνοια του διαθέτη. Το άρθρο 25 ακυρώνει κληροδοσία που αφήνεται σε πρόσωπο το οποίο επιβεβαίωσε ως μάρτυρας την εκτέλεση της διαθήκης, ή στον ή στη σύζυγό του ή στο τέκνο του, κατά την έκταση που αφορά τον μάρτυρα, τον σύζυγο, το τέκνο ή όποιον αξιώνει μέσω αυτών. Η διαθήκη στέκει· η δωρεά προς τον μάρτυρα όχι. Το άρθρο 28 ρυθμίζει ό,τι γράφτηκε πάνω στη διαθήκη μετά την εκτέλεσή της: καμιά διαγραφή, παρεγγραφή ή άλλη αλλοίωση μετά την εκτέλεση δεν είναι έγκυρη ούτε έχει αποτέλεσμα, εκτός κατά την έκταση που οι λέξεις ή το αποτέλεσμα της διαθήκης πριν από την αλλοίωση δεν είναι εμφανείς, εκτός αν η αλλοίωση εκτελεστεί κατά τον τρόπο που απαιτεί το άρθρο 23· και η διαθήκη με την αλλοίωση θεωρείται δεόντως εκτελεσμένη αν η υπογραφή του διαθέτη και η προσυπογραφή των μαρτύρων τεθούν στο περιθώριο, ή απέναντι ή κοντά στην αλλοίωση.
Η ανάκληση είναι χωριστή γραμμή επίθεσης, και δεν εξαρτάται από το αν κάτι πήγε στραβά όταν η διαθήκη γινόταν. Το άρθρο 37 επιτρέπει ανάκληση με μεταγενέστερη διαθήκη που ανακαλεί ρητά την προγενέστερη, με μεταγενέστερη διαθήκη ασυμβίβαστη με αυτήν αλλά μόνο κατά την έκταση της ασυμβατότητας, ή με καύση, σχίσιμο ή άλλη καταστροφή από τον διαθέτη ή από άλλον στην παρουσία και με εντολή του, με πρόθεση ανάκλησης. Το άρθρο 38 ανακαλεί διαθήκη εκ του νόμου σε δύο περιπτώσεις: τον γάμο του διαθέτη μετά την εκτέλεση, και τη γέννηση τέκνου μετά την εκτέλεση όταν κατά την κατάρτιση ο διαθέτης δεν είχε τέκνα. Η επιφύλαξη σώζει τη διαθήκη όταν από το ίδιο το έγγραφο καθίσταται εμφανές ότι καταρτίστηκε με την προοπτική εκείνου του γάμου ή της γέννησης. Το άρθρο 39 κλείνει τον κύκλο: διαθήκη που ανακλήθηκε δεν αναβιώνει παρά μόνο με επανεκτέλεση κατά τον τρόπο του άρθρου 23, που δείχνει πρόθεση αναβίωσης.
Ένας λόγος βρίσκεται εντελώς έξω από τη διαθήκη, και είναι εκείνος που οι οικογένειες συνήθως αγνοούν ότι υπάρχει. Τα άρθρα 17 έως 20 καθιστούν ένα πρόσωπο ανάξιο για διαδοχή χωρίς να θίγουν καθόλου το κύρος της διαθήκης. Το άρθρο 17 απαριθμεί επτά περιπτώσεις: καταδίκη για την εσκεμμένη και παράνομη πρόκληση θανάτου, ή απόπειρα πρόκλησης θανάτου, του προσώπου στην κληρονομιά του οποίου θα διαδεχόταν· καταδίκη για φόνο ή απόπειρα φόνου του τέκνου, γονέα ή συζύγου του προσώπου εκείνου· πρόκληση του προσώπου εκείνου με εξαναγκασμό, απάτη ή ψυχική πίεση να καταρτίσει ή να ανακαλέσει διαθήκη· παρεμπόδισή του από το να καταρτίσει, αλλοιώσει ή ανακαλέσει διαθήκη· υποβολή υποβολιμαίας διαθήκης· παράνομη αλλοίωση ή καταστροφή διαθήκης που ήδη έγινε· και βοήθεια ή παρακίνηση οποιουδήποτε σε κάποια από τις πράξεις αυτές.
Οι συνέπειες ρυθμίζονται στα τρία επόμενα άρθρα. Το άρθρο 18 αίρει την αναξιότητα όπου ο αποβιώσας έδωσε συγνώμη εκούσια και ρητά, με γραπτή δήλωση υπογεγραμμένη ενώπιον και επιβεβαιωμένη από Έπαρχο, ή με σχετική διάταξη στη διαθήκη του. Το άρθρο 19 σώζει τους κατιόντες του ανάξιου: διαδέχονται ωσάν το ανάξιο πρόσωπο να είχε αποβιώσει κατά τη διάρκεια της ζωής του κληρονομουμένου, ενώ το ανάξιο πρόσωπο αποστερείται κάθε μεταγενέστερο δικαίωμα κάρπωσης μέσω αυτών. Το άρθρο 20 είναι η προθεσμία, και είναι σύντομη: αγωγή με την οποία απαιτείται κληρονομιά λόγω αναξιότητας πρέπει να εγερθεί πριν από την πάροδο τριών χρόνων από την ημερομηνία του θανάτου.
Ο διαθέτης πρέπει να είχε ικανότητα προς σύνταξη διαθήκης: να κατανοεί την πράξη και τα αποτελέσματά της, την έκταση της περιουσίας, και τις αξιώσεις όσων θα περίμεναν να κληρονομήσουν, ελεύθερος από διαταραχή που δηλητηριάζει την ίδια τη διάθεση. Η ικανότητα κρίνεται κατά τη στιγμή της σύνταξης, γι' αυτό τα ιατρικά αρχεία εκείνης της περιόδου μετρούν περισσότερο από όσα λένε μάρτυρες χρόνια μετά.
Η ανεπίτρεπτη επιρροή σημαίνει πίεση που κατέβαλε τη θέληση του διαθέτη, όχι απλή πειθώ ούτε οικογενειακή εγγύτητα. Προβάλλεται συχνά και αποδεικνύεται σπάνια, γιατί το πρόσωπο που θα μπορούσε να περιγράψει την πίεση δεν υπάρχει πια, και το βάρος βρίσκεται ευθέως σε όποιον την ισχυρίζεται: στο πλαίσιο της επικύρωσης, καμία σχέση, όσο στενή κι αν είναι, δεν δημιουργεί από μόνη της τεκμήριο ανεπίτρεπτης επιρροής.
Όπου όμως το πρόσωπο που ωφελείται βοήθησε στην ετοιμασία της διαθήκης, ή η διαθήκη αποκλίνει ριζικά από κάθε προηγούμενη, το δικαστήριο αναμένει από όποιον στηρίζεται σε αυτήν να διασκεδάσει την υποψία. Αυτό είναι το δόγμα των ύποπτων περιστάσεων: η κανονική σύνταξη φέρει συνήθως τεκμήριο ότι ο διαθέτης γνώριζε και ενέκρινε το περιεχόμενο, αλλά η ανάμειξη κληροδόχου στη σύνταξη, εξασθενημένος διαθέτης, μυστικότητα, βιασύνη, ή ριζική και ανεξήγητη αλλαγή κατεύθυνσης μεταθέτουν το βάρος πίσω σε εκείνον που προβάλλει τη διαθήκη.
Όταν η διαθήκη είναι έγκυρη και πάλι δεν αρκεί
Αν οι τύποι τηρήθηκαν και η ικανότητα υπήρχε, η επίθεση στο έγγραφο αποτυγχάνει. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχετε δικαίωμα. Η νόμιμη μοίρα λειτουργεί ανεξάρτητα από το τι λέει η διαθήκη, και η διάταξη που την υπερβαίνει περιορίζεται αντίστοιχα.
Πρακτικά, αυτό αλλάζει το ερώτημα από «ήταν έγκυρη;» σε «τι μου αναλογεί;», και συνήθως είναι το ερώτημα με τη μεγαλύτερη πιθανότητα να δώσει αποτέλεσμα.
Ο χρόνος είναι το κρίσιμο
Η μόνη καλή στιγμή για να ενεργήσετε είναι πριν η κληρονομιά διανεμηθεί. Μετά τη διανομή, το ερώτημα παύει να είναι τι λέει η διαθήκη και γίνεται από ποιον ανακτάται τι, που είναι δυσκολότερο, ακριβότερο και συχνά ατελές.
Η στιγμή της μόχλευσης είναι πριν η διαθήκη γίνει δεκτή προς επικύρωση, και όχι αφού η κληρονομιά διαχειριστεί βάσει αυτής. Πρόσωπο με συμφέρον μπορεί να καταχωρίσει ένσταση στο πρωτοκολλητείο επικυρώσεων, η οποία εμποδίζει την έκδοση διατάγματος όσο η διαφορά φέρεται ενώπιον του δικαστηρίου. Η ένσταση δηλώνει το συμφέρον του ενιστάμενου και κρατά τη θέση: δεν εκδίδεται διάταγμα εκτός αν η ένσταση αποσυρθεί, αν ο ενιστάμενος δεν φέρει τη διαφορά στο δικαστήριο εντός της προθεσμίας που δίνουν οι κανονισμοί, ή αν το δικαστήριο διατάξει διαφορετικά.
Τι γίνεται αν η προσβολή πετύχει
Αν η διαθήκη πέσει ολόκληρη, η κληρονομιά περνά σε προγενέστερη έγκυρη διαθήκη αν υπάρχει, και διαφορετικά κατά τους κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής, που ακολουθούν τη δομή της οικογένειας. Όποιος προσβάλλει οφείλει πάντοτε να ελέγξει, πριν ξεκινήσει, αν το αποτέλεσμα της επιτυχίας είναι πράγματι καλύτερο γι’ αυτόν από τη διαθήκη που προσβάλλει. Δεν είναι ρητορικό σημείο: έχουμε αποτρέψει ανθρώπους από προσβολές που θα κέρδιζαν και θα μετάνιωναν.
Αν το παράπονο είναι η νόμιμη μοίρα και όχι το κύρος, η επιτυχία αναδιαμορφώνει τη διανομή χωρίς να καταστρέψει τη διαθήκη: η νόμιμη μοίρα αποκαθίσταται, και η διαθήκη λειτουργεί επί του υπολοίπου.
Η ρεαλιστική εκτίμηση
Οι διαφορές διαθηκών είναι οικογενειακές διαφορές με ένα έγγραφο στη μέση, και καταναλώνουν κληρονομιές όταν τρέχουν με το συναίσθημα. Η πρώτη εργασία είναι γραπτή και χωρίς ηρωισμούς: ποιοι λόγοι υπάρχουν επί της διαθέσιμης σήμερα μαρτυρίας, πόσο αξίζει η κληρονομιά, τι θα άλλαζε πράγματι η επιτυχία, και τι θα κόστιζε η διαδικασία έναντι αυτού.
Άλλοτε η ειλικρινής συμβουλή είναι ότι η διαθήκη στέκει. Άλλοτε είναι ότι η νόμιμη μοίρα σας δίνει ήδη το μεγαλύτερο μέρος όσων θα έδινε μια σύγκρουση.
Για την πρώτη επικοινωνία
Περιγράψτε σύντομα την υπόθεση και αναφέρετε τυχόν προθεσμία. Δεν χρειάζεται να συγκεντρώσετε έγγραφα για το πρώτο σας μήνυμα.
Στοιχεία που μπορεί να χρειαστούν στη συνέχεια
Αφού επιβεβαιώσουμε ότι μπορούμε να αναλάβουμε, θα σας καθοδηγήσουμε για τα στοιχεία που χρειάζονται. Η παρακάτω λίστα αφορά τον επόμενο έλεγχο, όχι το πρώτο μήνυμα.
Τη διαθήκη με όλες τις σελίδες και τις υπογραφές όπως ακριβώς είναι, το πιστοποιητικό θανάτου, τα ονόματα των μαρτύρων, και ό,τι ιατρικό αρχείο υπάρχει για την περίοδο της σύνταξης. Αν γνωρίζετε αν έχει ζητηθεί επικύρωση ή αν έχει αρχίσει διανομή, πείτε το πρώτο.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι τα δύο διαφορετικά παράπονα;
Ότι η διαθήκη δεν είναι έγκυρη, δηλαδή δεν συντάχθηκε σωστά ή ο διαθέτης δεν είχε ικανότητα ή πιέστηκε· ή ότι είναι έγκυρη αλλά δίνει λιγότερα από όσα επιφυλάσσει ο νόμος. Το πρώτο επιτίθεται στο έγγραφο, το δεύτερο δεν χρειάζεται να το κάνει.
Τι τύπους απαιτεί ο νόμος για τη διαθήκη;
Κατά το Κεφ. 195, γραπτή διαθήκη, υπογεγραμμένη στο τέλος της από τον διαθέτη, με την υπογραφή να γίνεται ή να αναγνωρίζεται ενώπιον δύο ή περισσότερων μαρτύρων παρόντων ταυτόχρονα, οι οποίοι βεβαιώνουν και υπογράφουν παρουσία του διαθέτη και μεταξύ τους, με κάθε φύλλο υπογεγραμμένο ή μονογραμμένο.
Πότε κρίνεται η ικανότητα του διαθέτη;
Κατά τη στιγμή της σύνταξης. Γι' αυτό τα ιατρικά αρχεία εκείνης της περιόδου έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα από μαρτυρίες που δίνονται χρόνια αργότερα.
Αρκεί η οικογενειακή πίεση για ανεπίτρεπτη επιρροή;
Όχι. Ανεπίτρεπτη επιρροή σημαίνει πίεση που κατέβαλε τη θέληση του διαθέτη, όχι απλή πειθώ ούτε οικογενειακή εγγύτητα.
Άργησα αν έχει ήδη γίνει διανομή;
Δυσκολεύει σημαντικά. Πριν από τη διανομή το ερώτημα είναι τι λέει η διαθήκη· μετά, γίνεται από ποιον ανακτάται τι, που είναι δυσκολότερο, ακριβότερο και συχνά ατελές.
Σχετική αρθρογραφία
Για το τι μπορεί να διαθέσει μια διαθήκη και τι όχι, δείτε τι αφήνετε με διαθήκη και την αποκλήρωση παιδιού. Για τα καθήκοντα του εκτελεστή, δείτε τα καθήκοντα εκτελεστή.
Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η νομοθεσία και η εφαρμογή της ενδέχεται να μεταβληθούν, ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει. Για συμβουλή στη δική σας υπόθεση επικοινωνήστε με τον Κλείτο Πλατή στο klitos@kleanthousplatis.com ή στο +357 22 680 330.
Κλείτος Πλατής
Δικηγόρος, Συνέταιρος
Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε., Λευκωσία · Δημοσιεύθηκε 5 Ιουνίου 2026
Χρειάζεστε συμβουλή για δική σας υπόθεση;
Περιγράψτε σύντομα την υπόθεση, τα εμπλεκόμενα πρόσωπα και τυχόν προθεσμία.
Απαντούμε εντός μίας εργάσιμης ημέρας. Θα ζητήσουμε τα έγγραφα αφού επιβεβαιώσουμε ότι μπορούμε να αναλάβουμε.
Λάβετε νομικές ενημερώσεις με email
Όταν αλλάζει το κυπριακό δίκαιο, να το μαθαίνετε από εμάς
Ένα σύντομο email όταν αλλάζει κάτι που μετρά: νέα νομοθεσία, μια απόφαση που αξίζει να ξέρετε, μια προθεσμία. Γραμμένο από τους συνεταίρους, χωρίς διαφημίσεις, διαγραφή με ένα κλικ.
Είστε στη λίστα. Η επόμενη ενημέρωση για το κυπριακό δίκαιο θα έρθει στο email σας.
Η εγγραφή δεν ολοκληρώθηκε. Γράψτε στο office@kleanthousplatis.com και θα σας προσθέσουμε.
Η διεύθυνσή σας χρησιμοποιείται για αυτές τις ενημερώσεις και για τίποτε άλλο. Προστασία προσωπικών δεδομένων.