Η ακύρωση δεν αποζημιώνει. Η Διοίκηση οφείλει να επανεξετάσει, και αποζημίωση επιδικάζεται μόνο για ζημιά από την άκυρη πράξη, αφού ζητηθεί πρώτα από τη Διοίκηση.
Το Διοικητικό Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση. Η άρνηση της άδειας, η κατακύρωση του διαγωνισμού σε ανταγωνιστή, η προαγωγή που δόθηκε σε συνάδελφο, η άδεια λειτουργίας που δεν χορηγήθηκε: το Δικαστήριο την κήρυξε «άκυρον και εστερημένην οιουδήποτε αποτελέσματος». Είναι φυσικό να περιμένει κανείς ότι η Διοίκηση θα διορθώσει τα πράγματα και θα πληρώσει όσα του κόστισε η απόφαση.
Δεν γίνεται έτσι. Η ακύρωση εξαφανίζει την πράξη· δεν αποζημιώνει κανέναν. Η Διοίκηση οφείλει να επιληφθεί ξανά του θέματος, και το Άρθρο 146.6 του Συντάγματος δίνει δικαίωμα σε δίκαιη και εύλογη αποζημίωση μόνο όταν απομένει ζημιά από την ακυρωθείσα πράξη και η αξίωση δεν ικανοποιήθηκε από την ίδια τη Διοίκηση. Το δικαίωμα αυτό ασκείται με χωριστή αγωγή στο Επαρχιακό Δικαστήριο, με προϋποθέσεις που η προσφυγή δεν εξέτασε ποτέ, και μερικές από αυτές χάνονται με την αδράνεια. Η ίδια η προσφυγή και οι 75 ημέρες της εξηγούνται στο άρθρο μας για την προσφυγή κατά διοικητικής απόφασης, και η ευρύτερη πρακτική στη σελίδα μας για το δημόσιο και διοικητικό δίκαιο· το παρόν ξεκινά εκεί όπου τελειώνει η προσφυγή.
Η ακύρωση εξαφανίζει την πράξη, όχι τη ζημιά
Η απόφαση υποχρεώνει τη Διοίκηση να ενεργήσει, αλλά δεν επιδικάζει χρήματα. Κατά το Άρθρο 146.5, η ακυρωτική απόφαση «δεσμεύει παν δικαστήριον, όργανον ή αρχήν εν τη Δημοκρατία», και τα όργανα, οι αρχές ή τα πρόσωπα για τα οποία πρόκειται «υποχρεούνται εις ενεργόν συμμόρφωσιν προς ταύτην». Το άρθρο 57 του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου, Ν. 158(Ι)/1999, λέει τι σημαίνει αυτό: μετά την ακυρωτική απόφαση «η πράξη εξαφανίζεται και η διοίκηση υποχρεούται να επαναφέρει τα πράγματα στη θέση στην οποία βρίσκονταν πριν από την έκδοση της πράξης που ακυρώθηκε».
Η αποζημίωση είναι ξεχωριστό βήμα. Στην Frangoulides v. Republic (1982) 1 C.L.R. 462 το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι η ακύρωση δεν παρέχει αυτομάτως δικαίωμα αποζημίωσης, ακόμη και όταν η υλική ζημιά είναι πρόδηλη. Το πρώτο δικαίωμα του διοικούμενου που δικαιώθηκε είναι να ζητήσει την εξάλειψη της πράξης και όσων στηρίζονται σε αυτήν· το δικαίωμα του Άρθρου 146.6 καλύπτει κατά κύριο λόγο τη ζημιά που η ορθή διοικητική ενέργεια δεν μπορεί να επανορθώσει. Το ίδιο το Άρθρο 146.6 ορίζει ότι «Παν πρόσωπον ζημιωθέν εξ αποφάσεως ή πράξεως ή παραλείψεως κηρυχθείσης ακύρου» δικαιούται, «εφ’ όσον η αξίωσις αυτού δεν ικανοποιήθη», να επιδιώξει δικαστικώς ώστε να του επιδικαστεί «δικαία και εύλογος αποζημίωσις καθοριζομένη υπό του δικαστηρίου» ή άλλη δίκαιη και εύλογη θεραπεία.
Η προσφυγή κρίνει ότι η πράξη ήταν παράνομη. Αν σας κόστισε κάτι, και πόσο, είναι άλλο ερώτημα, που κρίνεται σε άλλο δικαστήριο.
Η Διοίκηση επανεξετάζει, με τα δεδομένα της εποχής
Μετά την ακύρωση η Διοίκηση επανεξετάζει το θέμα όπως ήταν όταν πρωτοαποφάσισε, όχι όπως είναι σήμερα. Το άρθρο 58 του Ν. 158(Ι)/1999 ορίζει ότι κατά την επανεξέταση «η διοίκηση οφείλει να λάβει υπόψη το πραγματικό και νομικό καθεστώς που ίσχυε κατά το χρόνο που εκδόθηκε η σχετική απόφασή της», με εξαίρεση τη νεότερη νομοθεσία που είναι αναδρομική ή από την οποία προκύπτει ότι ο νομοθέτης δεν ανέχεται πλέον την εφαρμογή των παλαιών διατάξεων. Κατά το άρθρο 59(2), η διοίκηση δεσμεύεται από το διατακτικό της απόφασης και από τις διαπιστώσεις του Δικαστηρίου για τις νομικές και πραγματικές καταστάσεις στις οποίες αυτό στηρίχτηκε.
Δύο αποφάσεις του Ανωτάτου δείχνουν τι σημαίνει αυτό. Στην Frangoulides λειτουργός ευημερίας που δεν προήχθη το 1963 κέρδισε την προσφυγή του· η Διοίκηση εισήγαγε στη συνέχεια νέο σχέδιο υπηρεσίας με προσόντα που ουσιαστικά τον απέκλειαν, και διόρισε άλλους. Και αυτή η απόφαση ακυρώθηκε, γιατί η Διοίκηση δεν είχε δικαίωμα να αλλάξει το νομικό ή πραγματικό υπόβαθρο. Στην Κυπριακή Δημοκρατία ν. Ανδρούλλας Πέτρου (2016) 3 ΑΑΔ 273 η Επιτροπή Δημόσιας Υπηρεσίας επανεξέτασε ακυρωθέντα διορισμό με νέα στοιχεία που περιόρισαν το προβάδισμα πείρας της αιτήτριας από δεκαπέντε χρόνια σε τρία, και διόρισε ξανά το ίδιο πρόσωπο. Το Ανώτατο έκρινε ότι επρόκειτο για «αναθεώρηση ήδη κριθέντος ζητήματος», «υπό το πρόσχημα νέων στοιχείων», κατά παράβαση του δεδικασμένου.
Η επανεξέταση πρέπει επίσης να γίνει σε εύλογο χρόνο, όπως απαιτεί το άρθρο 10 του Ν. 158(Ι)/1999 για κάθε άσκηση αρμοδιότητας. Στη Digicom Ltd ν. Αρχής Τηλεπικοινωνιών Κύπρου, Πολιτική Έφεση αρ. 373/2018, απόφαση της 5ης Νοεμβρίου 2025, το Εφετείο έκρινε ότι η δήθεν «επανεξέταση», δώδεκα περίπου μήνες μετά την απόρριψη της αναθεωρητικής έφεσης της αρχής και δύο μήνες μετά την καταχώριση της αγωγής του προσφοροδότη, δεν ήταν γνήσια ούτε έγινε εντός εύλογου χρόνου.
Όταν η Διοίκηση αποφασίζει ξανά εναντίον σας
Μια δεύτερη δυσμενής απόφαση δεν είναι παράνομη μόνο επειδή επαναλαμβάνει την πρώτη. Όταν η πράξη ακυρώθηκε για έλλειψη αιτιολογίας, το Δικαστήριο δεν έκρινε την ουσία, και η Διοίκηση μπορεί να καταλήξει στο ίδιο αποτέλεσμα με επαρκή αιτιολογία. Στην Κοινοπραξία A.D.T. - ΩΜΕΓΑ Α.Τ.Ε. κ.ά. ν. Δημοκρατίας, Αναθεωρητική Έφεση αρ. 42/2015, απόφαση του Ανωτάτου της 12ης Ιανουαρίου 2022, η προσφορά κοινοπραξίας για τη μελέτη του αυτοκινητόδρομου Λεμεσού-Σαϊττά απορρίφθηκε επειδή δεν πληρούσε το κριτήριο της πενταετούς πείρας, και η απόρριψη ακυρώθηκε ως αναιτιολόγητη. Στο μεταξύ το έργο είχε εκτελεστεί. Η κοινοπραξία αξίωσε 246.141,32 ευρώ· η Διοίκηση επανεξέτασε και απέρριψε ξανά την προσφορά, και το Ανώτατο επικύρωσε την κατάληξη. Όπου η αποκατάσταση των πραγμάτων είναι αδύνατη, είπε, η συμμόρφωση μπορεί «να λάβει τη μορφή εξέτασης χρηματικής απαίτησης», αλλά η Διοίκηση δεν μπορούσε να απαντήσει στην αξίωση πριν η επανεξέταση δείξει αν η προσφορά θα είχε επιτύχει.
Η θεραπεία κατά της νέας απόφασης, ή κατά της Διοίκησης που δεν κάνει τίποτα, είναι νέα προσφυγή. Κατά τη Frangoulides, αν δεν ληφθεί η ορθή διοικητική ενέργεια, η θεραπεία είναι να προσφύγει κανείς ξανά στο διοικητικό δικαστήριο. Οι 75 ημέρες του Άρθρου 146.3 ισχύουν όπως για κάθε απόφαση, και στην περίπτωση παράλειψης μετρούν από την ημέρα που αυτή περιήλθε σε γνώση του προσφεύγοντος.
Η παράλειψη που δεν προσβάλλεται μπορεί να κοστίσει την ίδια την αξίωση αποζημίωσης. Στην J. N. Christofides Ltd ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Πολιτική Έφεση αρ. 321/2018, απόφαση του Εφετείου της 26ης Ιουλίου 2024, το Συμβούλιο Προσφορών του Υπουργείου Υγείας ανακάλεσε διαγωνισμό για ακτινολογικά φιλμ και συναφή αναλώσιμα, ενώ η Επιτροπή Αξιολόγησης είχε εισηγηθεί την κατακύρωση στην εταιρεία. Η ανάκληση ακυρώθηκε για έλλειψη αιτιολογίας. Η εταιρεία αξίωσε 350.000 ευρώ και το Υπουργείο απάντησε ότι διαφυγόν κέρδος δεν οφείλεται. Το Συμβούλιο δεν επανεξέτασε ποτέ, και η εταιρεία δεν προσέβαλε την παράλειψη. Το Εφετείο έκρινε ότι δεν είχε αγώγιμο δικαίωμα κατά το Άρθρο 146.6 και απέρριψε την έφεση με έξοδα 4.000 ευρώ. Το κατά πόσον χρειάζεται επανεξέταση, πρόσθεσε, εξαρτάται από τα περιστατικά, και «Βασικό κριτήριο συνιστά η αιτιολογία ακύρωσης της διοικητικής πράξης».
Η Digicom βρίσκεται στην άλλη πλευρά της γραμμής. Η κατακύρωση σε ανταγωνιστή είχε ακυρωθεί, το έργο είχε ολοκληρωθεί, και η έκθεση αξιολόγησης της ίδιας της αρχής ανέφερε ότι, αν ο ανταγωνιστής δεν αποδεχόταν τους όρους που του τέθηκαν, ο διαγωνισμός θα κατακυρωνόταν στη Digicom. Η επανεξέταση ήταν εκ των πραγμάτων αδύνατη, το Εφετείο δέχθηκε ότι η προσφορά θα κατακυρωνόταν στη Digicom, και η αγωγή δεν ήταν πρόωρη.
Η αξίωση υποβάλλεται πρώτα στη Διοίκηση, γραπτώς
Ζητήστε από τη Διοίκηση να πληρώσει πριν καταχωρίσετε αγωγή: το Άρθρο 146.6 ανοίγει τον δρόμο προς το δικαστήριο μόνο «εφ’ όσον η αξίωσις αυτού δεν ικανοποιήθη». Η Νίκολας ν. Δημοκρατίας (2001) 1 ΑΑΔ 983 και η Vnukovo Airlines (V.A.) και Άλλοι ν. Γενικού Εισαγγελέα (2001) 1 ΑΑΔ 969 κρίθηκαν μαζί από την Ολομέλεια του Ανωτάτου, και πέντε από τους δικαστές της έκριναν ότι η αξίωση «πρέπει να απευθύνεται, το πρώτον, προς την διοίκηση» και ότι διαφορετικά «δεν γεννάται αγώγιμο δικαίωμα». Στην Κοινοπραξία A.D.T. το Ανώτατο κατέγραψε, χωρίς να διαφωνήσει, την υπόμνηση του πρωτόδικου δικαστηρίου για «την προϋπόθεση της προηγούμενης απαίτησης προς τη διοίκηση».
Στη Digicom οι δικηγόροι του προσφοροδότη κάλεσαν πρώτα την αρχή «σε συμμόρφωση και επανεξέταση» με βάση τα Άρθρα 146.5 και 146.6, στη συνέχεια κατέγραψαν αναλυτικά τις ζημιές, και έγραψαν ξανά όταν δεν υπήρξε αποτέλεσμα. Οι επιστολές αυτές έγιναν μαρτυρία. Μια τέτοια επιστολή κοστίζει λίγο και κλείνει μια γραμμή υπεράσπισης.
Τι πρέπει να αποδειχθεί: ζημιά από την ίδια την ακυρωθείσα πράξη
Αποζημίωση οφείλεται μόνο για ζημιά που προκάλεσε η ακυρωθείσα πράξη, και ο ενάγων πρέπει να αποδείξει τι θα είχε συμβεί χωρίς αυτήν. Στην Ευτυχία Κυπριανού ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Πολιτικές Εφέσεις αρ. 6/2015 και 7/2015, απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2023, το Ανώτατο απαρίθμησε τις προϋποθέσεις: την ακύρωση, την άρνηση της Διοίκησης να αποκαταστήσει τη νομιμότητα και την απόδειξη ζημιάς. Στη Νίκολας προσοντούχος πιλότος πέτυχε την ακύρωση άδειας που επέτρεπε σε αεροπορική εταιρεία να απασχολήσει αλλοδαπούς πιλότους, και ζήτησε αποζημίωση για τον διορισμό που, όπως ισχυρίστηκε, έχασε. Η πλειοψηφία έκρινε ότι «τίθεται ζήτημα αποζημίωσης μόνο εφόσον η ζημιά προκλήθηκε από την ακυρωθείσα απόφαση ή προέκυψε ως άμεση συνέπεια της», και ότι ο ενάγων έπρεπε να αποδείξει «ότι θα εξασφάλιζε διορισμό αν δεν παρεμβαλλόταν η ακυρωθείσα πράξη». Δεν το απέδειξε.
Η Vnukovo εφαρμόζει το ίδιο κριτήριο σε άδεια. Αεροπορική εταιρεία ζήτησε παράταση της άδειάς της για ναυλωμένες πτήσεις από τη Μόσχα στην Πάφο· η άρνηση ακυρώθηκε επειδή την αποφάσισε αναρμόδιο όργανο, και η εταιρεία αξίωσε το κέρδος που θα αποκόμιζε. Έπρεπε να αποδείξει ότι θα εξασφάλιζε την άδεια αν το αίτημά της εξεταζόταν από το αρμόδιο όργανο, και τέτοια απόδειξη δεν προσφέρθηκε. Οι τέσσερις δικαστές που ακολούθησαν διαφορετικό συλλογισμό κατέληξαν στο ίδιο: η εταιρεία δεν είχε ποτέ δικαίωμα να πετά, μόνο δικαίωμα σύννομης εξέτασης του αιτήματός της, και η θεραπεία γι' αυτό ήταν νέα προσφυγή.
Οι συνέπειες είναι συγκεκριμένες:
- Ο δημόσιος υπάλληλος που παραγκωνίστηκε χρειάζεται περισσότερα από μια επιτυχημένη προσφυγή. Κατά τη Frangoulides, το δικαστήριο δεν μπορεί να υποθέσει προαγωγή που εξαρτιόταν από τη διακριτική ευχέρεια της Διοίκησης, παρά μόνο προαγωγή που θα ακολουθούσε αυτόματα εκ του νόμου.
- Ο προσφοροδότης πρέπει να δείξει ότι η σύμβαση θα κατακυρωνόταν σε αυτόν. Στη Digicom αυτό το έκανε η έκθεση αξιολόγησης της ίδιας της αρχής.
- Ο ιδιοκτήτης στον οποίο αρνήθηκαν άδεια, ή η επιχείρηση στην οποία δεν χορηγήθηκε άδεια λειτουργίας, αντιμετωπίζει το ερώτημα της Vnukovo: θα είχε χορηγηθεί;
- Τα έξοδα που πήγαν χαμένα είναι άλλο ζήτημα. Στη Frangoulides ο λειτουργός πλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές για να αποκτήσει προσόντα που απαιτούσε το παράνομο σχέδιο υπηρεσίας. Η ζημιά αυτή παρέμεινε και μετά την επανεξέταση, και το Δικαστήριο την έκρινε ανακτήσιμη.
Πώς υπολογίζεται η «δικαία και εύλογος αποζημίωσις»
Μέτρο είναι το δίκαιο στη σχέση διοικούμενου και Διοίκησης, κριτήριο διαφορετικό από την πλήρη αποκατάσταση του κοινοδικαίου, αν και το Εφετείο είπε στη Digicom ότι τα δύο μπορεί να συμπίπτουν. Η Frangoulides, ακολουθώντας προγενέστερη νομολογία του Ανωτάτου, χαρακτηρίζει τη θεραπεία ως θεραπεία επιείκειας και τις αποζημιώσεις ως «not strictly compensatory», ώστε το δικαστήριο να σταθμίζει τη συμπεριφορά των μερών και το κατά πόσον ο ενάγων συνέβαλε στην παράνομη πράξη. Στην Κυπριανού το Ανώτατο επανέλαβε ότι το μέτρο «είναι διάφορο από εκείνο του αγγλικού κοινού δικαίου», και συμφώνησε με το πρωτόδικο δικαστήριο ότι η αποζημίωση δεν καθορίζεται αυθαίρετα αλλά «στη βάση κάποιων παραμέτρων, χωρίς, ωστόσο, να υφίσταται εφαρμόσιμος μαθηματικός τύπος».
Η Κυπριανού δείχνει τη μέθοδο για τον ιδιοκτήτη γης. Γη που απαλλοτριώθηκε το 1957 για κατοικίες μελών της Αστυνομίας έμεινε εν μέρει αχρησιμοποίητη, και η παράλειψη της αρχής να την επιστρέψει ακυρώθηκε. Το πρωτόδικο δικαστήριο προτίμησε τον εκτιμητή που υπολόγισε την ενοικιαστική αξία με συγκριτικά ενοίκια και πωλήσεις, και στη συνέχεια αύξησε τις ενοικιαστικές αξίες, 19.991 και 58.583 ευρώ, σε 30.000 και 70.000 ευρώ, λαμβάνοντας υπόψη τα συναισθήματα αδικίας και πικρίας της ιδιοκτήτριας και το άγχος της επί χρόνια. Το Ανώτατο επικύρωσε τα ποσά.
Διαφυγόν κέρδος επιδικάζεται, αλλά μόνο με απόδειξη. Στη Digicom το Εφετείο έκρινε ότι το διαφυγόν κέρδος, «όταν αποδεικνύεται, με την αυστηρότητα που απαιτεί η νομολογία», μπορεί να αποτελεί μέρος της εύλογης και δίκαιης αποζημίωσης. Ο προσφοροδότης πήρε τελικά μόνο 9.736 ευρώ: έξοδα αγοράς και μελέτης εγγράφων, ετοιμασίας της προσφοράς, εγγυητικής και δικηγορικές αμοιβές πέραν των δικαστικών διαδικασιών. Η αξίωση για 851.499 ευρώ διαφυγόν κέρδος απέτυχε, επειδή η σύμβαση προμήθειας όριζε ρητά ότι η αρχή δεν ήταν υποχρεωμένη να παραγγείλει τις ποσότητες των προδιαγραφών.
Ο τόκος ακολουθεί τον γενικό κανόνα: κατά το άρθρο 33(2) του περί Δικαστηρίων Νόμου, Ν. 14/1960, κάθε απόφαση φέρει τόκο από την ημερομηνία καταχώρισης της αγωγής, και το Ανώτατο εφάρμοσε αυτή την αφετηρία στην Κυπριανού.
Ποιο δικαστήριο, εναντίον ποιου, και πότε
Η αξίωση ασκείται με πολιτική αγωγή στο Επαρχιακό Δικαστήριο, ποτέ μέσα στην προσφυγή. Η Frangoulides έκρινε ότι προσφυγή και αγωγή αποζημίωσης για την ίδια πράξη δεν μπορούν να προωθούνται ταυτόχρονα, και ότι η ακύρωση είναι προϋπόθεση της αγωγής. Όταν η πράξη ήταν υπουργείου ή τμήματος, εναγόμενη είναι η Δημοκρατία μέσω του Γενικού Εισαγγελέα, όπως στην Christofides και στην Κυπριανού· όταν ήταν πράξη δημόσιου οργανισμού, εναγόμενος είναι ο ίδιος ο οργανισμός, όπως στη Digicom.
Οι δημόσιες συμβάσεις έχουν δικό τους δρόμο. Όταν η Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών ακυρώνει πράξη της αναθέτουσας αρχής, το άρθρο 33 του Ν. 104(Ι)/2010 δίνει στον ενδιαφερόμενο που υπέστη ζημιά δικαίωμα «να αξιώσει αποζημίωση από την αναθέτουσα αρχή ή τον αναθέτοντα φορέα με αγωγή στο Δικαστήριο», το οποίο το άρθρο 2 ορίζει ως το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας. Το άρθρο μας για την Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών εξηγεί αυτή τη διαδικασία.
Ως προς τον χρόνο, οι αποφάσεις που εξετάζονται εδώ δεν κρίνουν ποια παραγραφή εφαρμόζεται στην αξίωση του Άρθρου 146.6 ούτε πότε αρχίζει. Η αξίωση πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αξίωση που μπορεί να χαθεί με την αναμονή.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
- Διαβάστε πρώτα τον λόγο της ακύρωσης. Αν η πράξη ακυρώθηκε για έλλειψη αιτιολογίας, η Διοίκηση μπορεί να αποφασίσει ξανά, ακόμη και με τον ίδιο τρόπο, και η αξίωση αποζημίωσης περιμένει την επανεξέταση, όπως δείχνουν η Κοινοπραξία A.D.T. και η Christofides. Αν η επανεξέταση έγινε αδύνατη και ο φάκελος δείχνει ότι θα επιτυγχάνατε, η Digicom δείχνει τον άλλο δρόμο.
- Γράψτε στη Διοίκηση. Ζητήστε συμμόρφωση και επανεξέταση, και καταγράψτε τη ζημιά με ποσά και έγγραφα.
- Παρακολουθήστε την επανεξέταση και τον χρόνο. Η νέα απόφαση, ή η παράλειψη να εκδοθεί, προσβάλλεται με νέα προσφυγή εντός 75 ημερών. Η εταιρεία στην Christofides έχασε την αξίωσή της επειδή δεν το έκανε.
- Κρατήστε τη μαρτυρία της ζημιάς από την αρχή. Την έκθεση αξιολόγησης, την κατάταξη ή το σχέδιο υπηρεσίας που δείχνουν ότι θα επιτυγχάνατε· τιμολόγια για τα έξοδα που πήγαν χαμένα· τους λογαριασμούς και τους όρους σύμβασης πίσω από κάθε διαφυγόν κέρδος· για γη, εκτιμήσεις με συγκριτικά ενοίκια και πωλήσεις.
- Και μετά καταχωρίστε αγωγή στο Επαρχιακό Δικαστήριο, εναντίον της Δημοκρατίας ή του δημόσιου οργανισμού του οποίου η πράξη ακυρώθηκε, όταν η αξίωση απορριφθεί ή μείνει αναπάντητη.
Ερωτήσεις που μας γίνονται
Αν κερδίσω την προσφυγή, θα αποζημιωθώ;
Όχι αυτομάτως. Η ακύρωση εξαφανίζει την πράξη και υποχρεώνει τη Διοίκηση σε ενεργό συμμόρφωση, αλλά δεν επιδικάζει χρήματα: στην Frangoulides v. Republic (1982) 1 C.L.R. 462 το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι η ακύρωση δεν παρέχει αυτομάτως δικαίωμα αποζημίωσης. Κατά το Άρθρο 146.6 του Συντάγματος η αποζημίωση διεκδικείται χωριστά, και μόνο εφόσον η Διοίκηση δεν ικανοποίησε την αξίωση.
Ποιο δικαστήριο εκδικάζει την αξίωση αποζημίωσης;
Το Επαρχιακό Δικαστήριο, με πολιτική αγωγή, μετά την ακύρωση και ποτέ παράλληλα με την προσφυγή. Όταν την πράξη της αναθέτουσας αρχής την ακύρωσε η Αναθεωρητική Αρχή Προσφορών, το άρθρο 33 του Ν. 104(Ι)/2010 παρέχει αγωγή αποζημίωσης στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας.
Πρέπει να απευθυνθώ πρώτα στη Διοίκηση;
Να το κάνετε, και γραπτώς. Το Άρθρο 146.6 επιτρέπει τη δικαστική διεκδίκηση μόνο «εφ’ όσον η αξίωσις αυτού δεν ικανοποιήθη», και στη Νίκολας ν. Δημοκρατίας (2001) 1 ΑΑΔ 983 πέντε δικαστές της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου έκριναν ότι, χωρίς προηγούμενη αξίωση προς τη Διοίκηση, δεν γεννάται αγώγιμο δικαίωμα.
Η Διοίκηση εξέδωσε ξανά την ίδια απόφαση. Μπορεί;
Μπορεί, αν η πρώτη ακυρώθηκε για έλλειψη αιτιολογίας και η νέα την παρέχει, όπως στην Κοινοπραξία A.D.T. ν. Δημοκρατίας του 2022. Δεν μπορεί να αποφασίσει σε αλλαγμένο πραγματικό ή νομικό καθεστώς ούτε να επανεκτιμήσει ό,τι έκρινε το Δικαστήριο: άρθρα 58 και 59(2) του Ν. 158(Ι)/1999. Η νέα απόφαση προσβάλλεται με νέα προσφυγή εντός 75 ημερών.
Τι πρέπει να αποδείξω για να αποζημιωθώ;
Ότι τη ζημιά την προκάλεσε η ίδια η ακυρωθείσα πράξη. Στη Νίκολας ο ενάγων έπρεπε να αποδείξει ότι θα διοριζόταν αν δεν παρεμβαλλόταν η ακυρωθείσα πράξη, και στη Vnukovo Airlines ν. Γενικού Εισαγγελέα (2001) 1 ΑΑΔ 969 ότι η άδεια θα είχε χορηγηθεί. Έξοδα που πήγαν χαμένα εξαιτίας της παράνομης πράξης αποδεικνύονται ευκολότερα.
Μπορεί ο προσφοροδότης να διεκδικήσει διαφυγόν κέρδος;
Μόνο αν το αποδείξει με αυστηρότητα. Στη Digicom Ltd ν. Αρχής Τηλεπικοινωνιών Κύπρου, απόφαση του Εφετείου της 5ης Νοεμβρίου 2025, επιδικάστηκαν 9.736 ευρώ έξοδα της προσφοράς, αλλά η αξίωση για 851.499 ευρώ διαφυγόν κέρδος απορρίφθηκε, επειδή η αρχή δεν ήταν υποχρεωμένη να παραγγείλει τις ποσότητες των προδιαγραφών.
Υπάρχει προθεσμία για την αγωγή αποζημίωσης;
Οι αποφάσεις που εξετάζονται εδώ δεν κρίνουν ποια παραγραφή εφαρμόζεται ούτε πότε αρχίζει, και γι' αυτό η αξίωση πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αξίωση που μπορεί να χαθεί με την αναμονή. Ο τόκος κατά το άρθρο 33(2) του Ν. 14/1960 τρέχει κατά κανόνα μόνο από την καταχώριση της αγωγής.
Πηγές
- Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, Άρθρο 146, παράγραφοι 3, 5 και 6, ενοποιημένο κείμενο, CyLaw
- Ο περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμος του 1999, Ν. 158(Ι)/1999, ενοποιημένο κείμενο, άρθρα 10, 57, 58 και 59, CyLaw
- Ο περί των Διαδικασιών Προσφυγής στον Τομέα της Σύναψης των Δημοσίων Συμβάσεων Νόμος του 2010, Ν. 104(Ι)/2010, ενοποιημένο κείμενο, άρθρα 2 και 33, CyLaw
- Ο περί Δικαστηρίων Νόμος του 1960, Ν. 14/1960, ενοποιημένο κείμενο, άρθρο 33(2), CyLaw
- Charilaos Frangoulides v. Republic (1982) 1 C.L.R. 462, Πολιτική Έφεση αρ. 6321, Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου, 31 Αυγούστου 1982
- Νίκολας Χαράλαμπος ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω του Γενικού Εισαγγελέα (2001) 1 ΑΑΔ 983, Πολιτική Έφεση αρ. 10301, Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου, 29 Ιουνίου 2001
- Vnukovo Airlines (V.A.) και Άλλοι ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας (2001) 1 ΑΑΔ 969, Πολιτική Έφεση αρ. 10311, Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου, 29 Ιουνίου 2001
- Κυπριακή Δημοκρατία ν. Ανδρούλλας Πέτρου (2016) 3 ΑΑΔ 273, Αναθεωρητική Έφεση αρ. 107/2011, Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου, 30 Ιουνίου 2016
- Κοινοπραξία A.D.T. - ΩΜΕΓΑ Α.Τ.Ε. κ.ά. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας μέσω Υπουργείου Συγκοινωνιών και Έργων, Αναθεωρητική Έφεση αρ. 42/2015, Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου, 12 Ιανουαρίου 2022
- Ευτυχία Κυπριανού ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Πολιτικές Εφέσεις αρ. 6/2015 και 7/2015, Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου, 13 Σεπτεμβρίου 2023
- J. N. Christofides Ltd ν. Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, Πολιτική Έφεση αρ. 321/2018, Εφετείο Κύπρου, 26 Ιουλίου 2024
- Digicom Ltd ν. Αρχής Τηλεπικοινωνιών Κύπρου, Πολιτική Έφεση αρ. 373/2018, Εφετείο Κύπρου, 5 Νοεμβρίου 2025
Το παρόν άρθρο παρέχεται αποκλειστικά για σκοπούς γενικής ενημέρωσης και δεν συνιστά νομική συμβουλή.

Κλείτος Πλατής
Δικηγόρος, Συνέταιρος
Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε., Λευκωσία · Δημοσιεύθηκε 7 Οκτωβρίου 2026
Χρειάζεστε συμβουλή για δική σας υπόθεση;
Περιγράψτε σύντομα την υπόθεση, τα εμπλεκόμενα πρόσωπα και τυχόν προθεσμία.
Απαντούμε εντός μίας εργάσιμης ημέρας. Θα ζητήσουμε τα έγγραφα αφού επιβεβαιώσουμε ότι μπορούμε να αναλάβουμε.
Λάβετε νομικές ενημερώσεις με email
Όταν αλλάζει το κυπριακό δίκαιο, να το μαθαίνετε από εμάς
Ένα σύντομο email όταν αλλάζει κάτι που μετρά: νέα νομοθεσία, μια απόφαση που αξίζει να ξέρετε, μια προθεσμία. Γραμμένο από τους συνεταίρους, χωρίς διαφημίσεις, διαγραφή με ένα κλικ.
Είστε στη λίστα. Η επόμενη ενημέρωση για το κυπριακό δίκαιο θα έρθει στο email σας.
Η εγγραφή δεν ολοκληρώθηκε. Γράψτε στο office@kleanthousplatis.com και θα σας προσθέσουμε.
Η διεύθυνσή σας χρησιμοποιείται για αυτές τις ενημερώσεις και για τίποτε άλλο. Προστασία προσωπικών δεδομένων.