Δημόσιο και διοικητικό δίκαιο

Εβδομήντα πέντε ημέρες. Απόφαση δημόσιας αρχής προσβάλλεται με προσφυγή στο Διοικητικό Δικαστήριο δυνάμει του Άρθρου 146 του Συντάγματος, και η παράγραφος 3 τρέχει την προθεσμία από τη δημοσίευση της απόφασης ή πράξης ή, όπου δεν δημοσιεύεται και στην περίπτωση παράλειψης, από την ημέρα που περιήλθε σε γνώση του προσφεύγοντος, εκτός αν νόμος ορίζει ρητά διαφορετική προθεσμία. Αν χαθεί, η αξίωση αποκλείεται όσο ισχυρή και αν ήταν. Είναι το πρώτο που διαπιστώνεται και το ευκολότερο να αστοχήσει, γιατί η ημερομηνία που μετρά συχνά δεν είναι η ημερομηνία της επιστολής.

Εκτελεστή διοικητική πράξη, δηλαδή απόφαση που παράγει έννομα αποτελέσματα. Απορρίψεις, ανακλήσεις, όροι που τίθενται σε άδεια, πειθαρχικές αποφάσεις και αποτελέσματα διαγωνισμών μπορούν όλα να πληρούν το κριτήριο. Προπαρασκευαστικό βήμα ή εσωτερική γνώμη κατά κανόνα όχι.

Η παράγραφος 2 του Άρθρου 146 επιτρέπει προσφυγή σε πρόσωπο του οποίου υφιστάμενο έννομο συμφέρον, ίδιον αυτού, επηρεάζεται δυσμενώς και απευθείας από την απόφαση, πράξη ή παράλειψη, είτε το συμφέρον αυτό το έχει ως άτομο είτε ως μέλος κοινότητας. Τρεις λέξεις σηκώνουν το βάρος. Το συμφέρον πρέπει να είναι δικό σας, πρέπει να υφίσταται, και η επίδραση πάνω του πρέπει να είναι άμεση. Η ένσταση επειδή μια απόφαση φαίνεται κατ’ αρχήν εσφαλμένη δεν αρκεί, και προσφυγή μπορεί να απορριφθεί σε αυτό το σημείο πριν καν εξεταστεί η ουσία.

Όχι από μόνη της. Το άρθρο 11Α του Ν. 131(Ι)/2015 προβλέπει αυτόματη αναστολή για μία μόνο κατηγορία, την προσφυγή κατά διατάγματος απέλασης, απόφασης επιστροφής ή απόφασης απομάκρυνσης που εκδίδεται δυνάμει του περί Αλλοδαπών και Μεταναστεύσεως Νόμου, και μάλιστα υπό την προϋπόθεση ότι στην αίτηση ακύρωσης παρατίθεται ισχυρισμός ασυμβατότητας με την αρχή της μη επαναπροώθησης. Εκτός αυτής της κατηγορίας η απόφαση συνεχίζει να ισχύει όσο εκκρεμεί η προσφυγή. Όταν λοιπόν η πρακτική ζημιά θα έχει συντελεστεί πολύ πριν από την απόφαση, το ζήτημα του χρόνου αντιμετωπίζεται εξαρχής και όχι στην ακρόαση.

Κατά κανόνα όχι. Δυνάμει της παραγράφου 4 του Άρθρου 146 το Δικαστήριο επικυρώνει την απόφαση εν όλω ή εν μέρει, ή την κηρύσσει άκυρη και εστερημένη οιουδήποτε αποτελέσματος εν όλω ή εν μέρει, ή, όπου το παράπονο είναι παράλειψη, κηρύσσει την παράλειψη άκυρη και ό,τι παραλείφθηκε ότι έπρεπε να είχε εκτελεστεί. Η εξουσία τροποποίησης αντί ακύρωσης περιορίζεται σε φορολογικό ζήτημα, σε απόφαση που αφορά διαδικασία διεθνούς προστασίας κατά το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και σε ό,τι άλλο ορίσει νόμος. Στη συνήθη περίπτωση η ακύρωση επιστρέφει το θέμα στη Διοίκηση για να αποφασίσει εκ νέου, νόμιμα. Δεν βάζει την απάντηση του Δικαστηρίου στη θέση της απάντησης της Διοίκησης.

Ναι, και πιο έντονα. Το άρθρο 11(2) του Ν. 131(Ι)/2015 ορίζει ότι σε προσφυγή κατά απόφασης που αφορά φορολογική διαφορά το Διοικητικό Δικαστήριο προβαίνει σε έλεγχο της νομιμότητας και της ορθότητας της απόφασης, επικυρώνοντάς την, ακυρώνοντάς την ή τροποποιώντας την εν όλω ή εν μέρει. Το άρθρο 11(4)(α) προσθέτει ότι το Δικαστήριο τροποποιεί την πράξη όταν το αρμόδιο όργανο, ασκώντας δέσμια αρμοδιότητα, προέβη σε λανθασμένη εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών. Δύο όρια συνοδεύουν την εξουσία αυτή: η τροποποίηση δεν εκφεύγει των αιτημάτων που υποβάλλονται με την προσφυγή, και δεν γίνεται εις βάρος του προσφεύγοντος.

Η παράγραφος 5 του Άρθρου 146 καθιστά την απόφαση δεσμευτική για κάθε δικαστήριο, όργανο ή αρχή στη Δημοκρατία και υποχρεώνει το όργανο σε ενεργό συμμόρφωση, που είναι κάτι περισσότερο από το να μην την παρεμποδίζει. Η παράγραφος 5Α δίνει στη συνέχεια στο δικαστήριο δικαιοδοσία, ως νόμος ορίζει, να εξετάζει κατά πόσον υπήρξε πράγματι ενεργός συμμόρφωση προς την απόφασή του και να επιβάλλει κυρώσεις εναντίον οργάνου που δεν συμμορφώθηκε. Η σιωπή μετά από ακύρωση είναι κάτι που μπορεί να τεθεί ενώπιον του δικαστηρίου, όχι κάτι που απορροφάται.

Η παράγραφος 6 του Άρθρου 146 δίνει σε πρόσωπο που ζημιώθηκε από απόφαση, πράξη ή παράλειψη που κηρύχθηκε άκυρη το δικαίωμα, εφόσον η αξίωσή του δεν ικανοποιήθηκε από το όργανο, να επιδιώξει δικαστικώς αποζημίωση ή άλλη θεραπεία, και το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει δίκαιη και εύλογη αποζημίωση ή να παράσχει άλλη δίκαιη και εύλογη θεραπεία που έχει την εξουσία να παράσχει. Είναι χωριστό βήμα από την ακύρωση. Η προσφυγή αποδεικνύει ότι η πράξη ήταν άκυρη. Η ζημιά που προκάλεσε αξιώνεται μετά, και πρέπει να αποδειχθεί.

Ναι, και το περιθώριο είναι στενό. Το άρθρο 13 του Ν. 131(Ι)/2015 ορίζει ότι κάθε απόφαση του Διοικητικού Δικαστηρίου υπόκειται σε έφεση ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου, για λόγο που αναφέρεται σε νομικό σημείο μόνο, εντός σαράντα δύο ημερών από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης. Δύο πράγματα προκύπτουν. Η διαφωνία με τα ευρήματα του δικαστηρίου επί των γεγονότων δεν στηρίζει από μόνη της έφεση, και έξι εβδομάδες δεν είναι πολλές, οπότε η απόφαση για έφεση λαμβάνεται πάνω στην απόφαση όπως εκδόθηκε.