Το εμπίστευμα υπέρ αλλοδαπού εμπίπτει το ίδιο στον ορισμό του αλλοδαπού κατά το άρθρο 2 του ΚΕΦ. 109, οπότε δεν μπορεί να αποκτήσει ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο χωρίς προηγούμενη άδεια του Υπουργικού Συμβουλίου, και κάθε εγγραφή κατά παράβαση του άρθρου είναι άκυρη. Η νόμιμη μοίρα του άρθρου 41 του Κεφ. 195 καταλαμβάνει πλέον κάθε κληρονομιά που διέπεται από το κυπριακό κληρονομικό δίκαιο, αφού το άρθρο 42 διαγράφηκε το 2015. Και τα δύο ερωτήματα απαντώνται στο στάδιο σχεδιασμού μιας δομής και όχι μετά.
Η αφετηρία
Τι κάνει ένα τραστ, και τι δηλώνει αυτή η σελίδα
Το τραστ σας επιτρέπει να θέσετε περιουσιακά στοιχεία υπό τον έλεγχο εμπιστευματοδόχων, προς διακράτηση και διαχείριση για επιλεγμένους δικαιούχους. Χρησιμοποιείται για κληρονομικό σχεδιασμό, για προστασία περιουσίας, και για την πρόνοια μιας οικογένειας σε βάθος χρόνου.
Συμβουλεύουμε σε σύσταση, διαχείριση και σχεδιασμό για ιδιώτες και εταιρικούς πελάτες υπό τον περί Διεθνών Εμπιστευμάτων Νόμο του 1992.
Η σελίδα αυτή είναι σκόπιμα σύντομη. Γράφονται πολλά για τα κυπριακά τραστ, αρκετά με βεβαιότητα και κάποια λανθασμένα, και μια σελίδα που τα επαναλάμβανε θα άξιζε λιγότερο από μία που δεν το κάνει.
Ό,τι ακολουθεί είναι όσα το γραφείο μπορεί να στηρίξει: το γενικό δίκαιο των εμπιστευματοδόχων στην Κύπρο, η θέση ενός τραστ που πρόκειται να κατέχει ακίνητη ιδιοκτησία εδώ, και η σχέση του τραστ με τη νόμιμη μοίρα μιας κυπριακής κληρονομιάς. Οι προϋποθέσεις, οι προθεσμίες και η φορολογική μεταχείριση υπό τον ίδιο τον Νόμο του 1992 εξετάζονται στα γεγονότα της συγκεκριμένης δομής, και δεν διατυπώνονται εδώ ως γενικοί ισχυρισμοί.
Αν σας προτάθηκε ήδη μια δομή
Το χρήσιμο πρώτο βήμα δεν είναι να ρωτήσετε αν το κυπριακό τραστ είναι καλή ιδέα αφηρημένα. Είναι να διαπιστωθεί ποια είναι τα περιουσιακά στοιχεία, πού βρίσκονται, ποιος πρόκειται να ωφεληθεί, και τι πρέπει να συμβεί σε περίπτωση θανάτου. Όλα τα υπόλοιπα έπονται από αυτές τις τέσσερις απαντήσεις.
Το γενικό δίκαιο
Εμπιστευματοδόχοι στην Κύπρο
Παράλληλα με τον Νόμο του 1992 υπάρχει γενικό νομοθέτημα, ο περί Εμπιστευματοδόχων Νόμος, Κεφ. 193, και δύο διατάξεις του εμφανίζονται αρκετά συχνά στην πράξη ώστε να αξίζει να αναφερθούν.
Ο εμπιστευματοδόχος που θα απουσιάσει
Το άρθρο 25(1) του Κεφ. 193 επιτρέπει σε εμπιστευματοδόχο που πρόκειται να απουσιάσει από τη Δημοκρατία να εκχωρήσει, με πληρεξούσιο έγγραφο, σε οποιοδήποτε πρόσωπο την εκτέλεση ή άσκηση, κατά τη διάρκεια της απουσίας του, όλων ή οποιωνδήποτε από τα εμπιστεύματα, τις εξουσίες και τις διακριτικές ευχέρειες που του έχουν ανατεθεί υπό την ιδιότητα αυτή.
Το αν μια συγκεκριμένη απουσία ενεργοποιεί τη διάταξη είναι ζήτημα του κειμένου όπως ισχύει και των γεγονότων. Το έγγραφο έχει δικές του διατυπώσεις: κατά το άρθρο 25(4) πρέπει να πιστοποιηθεί σύμφωνα με τη νομοθεσία περί πιστοποιούντων υπαλλήλων, και πιστό αντίγραφο να κατατεθεί στο γραφείο του Αρχιπρωτοκολλητή μαζί με ένορκη δήλωση.
Πληρεξούσιο που δεν έχει κατατεθεί δεν είναι το ίδιο έγγραφο με ένα που έχει.
Τραστ και κληρονομιά
Η νόμιμη μοίρα δεν εξαφανίζεται επειδή υπάρχει δομή
Όπου υπάρχει κυπριακή κληρονομιά, η νόμιμη μοίρα κατά τον περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμο, Κεφ. 195, διανέμει μέρος της περιουσίας κατά νόμο, ανεξαρτήτως του τι ορίζει η διαθήκη. Το αν προκύπτει, και σε ποια αναλογία, εξαρτάται από το ποιοι στενοί συγγενείς επιζούν.
Το πλαίσιο έχει ως εξής. Το άρθρο 21 του Κεφ. 195 επιτρέπει σε πρόσωπο να διαθέσει με διαθήκη το σύνολο ή μέρος του διαθέσιμου μέρους της περιουσίας του, και η λέξη διαθέσιμο κάνει τη δουλειά: ό,τι το υπερβαίνει πιάνεται από το άρθρο 41.
Το άρθρο 41(1) ορίζει το διαθέσιμο μέρος σε όχι περισσότερο από το ένα τέταρτο της καθαρής αξίας της περιουσίας όπου ο αποβιώσας αφήνει σύζυγο και τέκνο ή κατιόντες τέκνου, ή τέκνο ή κατιόντες τέκνου χωρίς σύζυγο· σε όχι περισσότερο από το ήμισυ όπου αφήνει σύζυγο ή πατέρα ή μητέρα αλλά όχι τέκνο ή κατιόντα τέκνου· και σε ολόκληρη την περιουσία όπου δεν αφήνει κανέναν από αυτούς.
Όπου η διαθήκη διαθέτει περισσότερα από το διαθέσιμο μέρος, το άρθρο 41(2) μειώνει και περικόπτει τη διάθεση αναλογικά ώστε να περιοριστεί στο διαθέσιμο μέρος, αντί να ακυρώνει τη διαθήκη. Το άρθρο 44 ορίζει το δικαίωμα του επιζώντος συζύγου μέσα στο αδιάθετο και στο μη διαθέσιμο μέρος. Υπήρχε κάποτε διέξοδος από το άρθρο 41 συνολικά: το άρθρο 42 εξαιρούσε καθορισμένες κατηγορίες διαθετών από τους περιορισμούς, και είναι η διάταξη στην οποία στηρίζονταν οι αλλοδαποί. Δεν υπάρχει πλέον. Ο περί Διαθηκών και Διαδοχής (Τροποποιητικός) Νόμος του 2015, Ν. 96(Ι)/2015, που δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα στις 3 Ιουλίου 2015, διέγραψε το άρθρο 42, και οι περιορισμοί του άρθρου 41 εφαρμόζονται πλέον σε κάθε κληρονομιά που διέπεται από το κυπριακό κληρονομικό δίκαιο. Κάθε δομή που στήθηκε πριν από την ημερομηνία αυτή με την παραδοχή ότι θα τη σήκωνε το άρθρο 42 πρέπει να επανεξεταστεί.
Με αυτό το φόντο, η ειλικρινής απάντηση στο ερώτημα που μας τίθεται συχνότερα είναι ότι το αν περιουσιακά στοιχεία τοποθετημένα σε τραστ αποτελούν μέρος της κληρονομιάς για τους σκοπούς αυτούς εξαρτάται από τα γεγονότα και από το πότε και πώς δημιουργήθηκε το τραστ. Όποιος σας δώσει γενική απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν έχει διαβάσει τα έγγραφά σας. Το τραστ δεν είναι μηχανισμός για την καταστρατήγηση της νόμιμης μοίρας και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως τέτοιος: είναι δομή για την κατοχή και τη μεταβίβαση περιουσίας μέσα στον χρόνο, και το αν ταιριάζει στον σκοπό σας είναι ερώτημα που απαντάται πριν συσταθεί και όχι μετά. Ποιο δίκαιο διέπει τη διαδοχή εξηγείται στη σελίδα Σύνταξη Διαθήκης στην Κύπρο.
Όπου το τραστ πρόκειται να κατέχει ακίνητη ιδιοκτησία στην Κύπρο, προστίθεται το κτηματολογικό σκέλος, με δικές του απαιτήσεις εγγραφής και ελέγχου. Δείτε Νομικός Έλεγχος Ακινήτου στην Κύπρο.
Ακίνητη ιδιοκτησία
Το τραστ και η κυπριακή γη
Αυτό είναι το σημείο στο οποίο το γραφείο διορθώνει συχνότερα μια παραδοχή, και αξίζει να λεχθεί καθαρά γιατί το λάθος δεν αναιρείται εύκολα.
Ο ορισμός του αλλοδαπού στο άρθρο 2 του περί Κτήσεως Ακινήτου Ιδιοκτησίας (Αλλοδαποί) Νόμου, ΚΕΦ. 109, περιλαμβάνει ρητά και το εμπίστευμα υπέρ αλλοδαπού, δίπλα στην εταιρεία που ελέγχεται από αλλοδαπούς και στην αλλοδαπή εταιρεία. Εξαιρεί, μεταξύ άλλων, πολίτες κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κρατών μερών της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και νομικά πρόσωπα συσταθέντα κατά το δίκαιο κράτους μέλους με εγγεγραμμένο γραφείο, κεντρική διοίκηση ή κύρια εγκατάσταση σε τέτοιο κράτος.
Το άρθρο 3(1) απαγορεύει την κτήση ακίνητης ιδιοκτησίας από αλλοδαπό χωρίς προηγούμενη άδεια του Υπουργικού Συμβουλίου. Τρεις συνέπειες ακολουθούν. Κατά το άρθρο 3(3) η σύμβαση που προβλέπει κτήση ακινήτου από αλλοδαπό είναι έγκυρη ως σύμβαση αλλά δεν παρέχει δικαίωμα κτήσης μέχρι να δοθεί η άδεια. Κατά το άρθρο 3(5) κάθε εγγραφή ακινήτου που γίνεται κατά παράβαση του άρθρου είναι άκυρη. Και κατά το άρθρο 3(4) διατηρείται ρητά το δικαίωμα κατάθεσης της σύμβασης στο Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας δυνάμει του περί Πώλησης Ακινήτων (Ειδική Εκτέλεση) Νόμου, ώστε η προτεραιότητα να εξασφαλίζεται όσο εκκρεμεί η άδεια.
Ο Νόμος δεν ορίζει προθεσμία εντός της οποίας το Υπουργικό Συμβούλιο οφείλει να αποφασίσει, γι' αυτό και το ερώτημα ανήκει στο στάδιο σχεδιασμού μιας δομής και όχι στην ολοκλήρωση μιας αγοράς.
Ένας ακόμη κανόνας του κυπριακού ιδιωτικού διεθνούς δικαίου αξίζει να είναι γνωστός όπου κυπριακή γη βρίσκεται μέσα σε δομή. Κατά το άρθρο 5 του περί Διαθηκών και Διαδοχής Νόμου, ΚΕΦ. 195, η διαδοχή σε ακίνητη ιδιοκτησία που βρίσκεται στην Κύπρο διέπεται από το κυπριακό δίκαιο όταν ο αποβιώσας δεν είχε εδώ την κατοικία του, και το κυπριακό δίκαιο διέπει ολόκληρη την περιουσία όταν την είχε. Η κυπριακή γη δεν διαφεύγει του κυπριακού κληρονομικού δικαίου λόγω της ιθαγένειας ή της διαμονής του ιδιοκτήτη της.
Τα όρια της εκχώρησης
Τι δεν μπορεί να ανατεθεί σε αντιπρόσωπο
Τρία όρια ισχύουν για την εκχώρηση γενικά, και ισχύουν και εδώ.
Ο αντιπρόσωπος δεν διορίζει υποκατάστατο χωρίς ρητή εξουσιοδότηση, κατά το άρθρο 153 του περί Συμβάσεων Νόμου, ΚΕΦ. 149. Τίποτε εκτός του ρητού ή κατ' ανάγκη συναγόμενου πεδίου της εξουσιοδότησης δεν καλύπτεται, οπότε έγγραφο συνταγμένο για έναν σκοπό δεν εξυπηρετεί άλλον. Και ορισμένες πράξεις δεν γίνονται καθόλου από αντιπρόσωπο: η σύνταξη και υπογραφή διαθήκης, και η αίτηση στο δικαστήριο για έκδοση διατάγματος επικύρωσης διαθήκης ή επιστολών διαχείρισης, η οποία κατά το άρθρο 17 του περί Διαχειρίσεως Κληρονομιών Αποβιωσάντων Νόμου, ΚΕΦ. 189, είναι δικαστική διαδικασία επί αιτήσεως προς το δικαστήριο. Εκείνο που εκχωρείται είναι η άσκηση των εξουσιών που απορρέουν από το διάταγμα, όχι η εξασφάλισή του.
Το ΚΕΦ. 193 αγγίζει και τη διαχείριση κληρονομιών. Το άρθρο 15 προβλέπει ότι ο προσωπικός αντιπρόσωπος μπορεί να αποδέχεται περιουσία, να διανέμει κεφάλαια, να εξοφλεί χρέη, να αποδέχεται συμβιβασμούς και να διευθετεί απαιτήσεις της κληρονομίας. Όπου μια οικογένεια χειρίζεται κυπριακή κληρονομία από το εξωτερικό, η διάταξη αυτή είναι εκείνη που καθορίζει τι μπορεί πράγματι να γίνει εξ αποστάσεως και τι όχι.
Σχετικά κείμενα
Σύνταξη Διαθήκης στην Κύπρο
ΤομέαςΔιαθήκες και Κληρονομικά
ΤομέαςΔιαχείριση Κληρονομιάς στην Κύπρο
ΤομέαςΗ αγγλική έκδοση βρίσκεται στη σελίδα Cyprus International Trusts.
Πώς ξεκινά μια υπόθεση
Για την πρώτη επικοινωνία
Περιγράψτε σύντομα την υπόθεση και αναφέρετε τυχόν προθεσμία. Δεν χρειάζεται να συγκεντρώσετε έγγραφα για το πρώτο σας μήνυμα.
Στοιχεία που μπορεί να χρειαστούν στη συνέχεια
Αφού επιβεβαιώσουμε ότι μπορούμε να αναλάβουμε, θα σας καθοδηγήσουμε για τα στοιχεία που χρειάζονται. Η παρακάτω λίστα αφορά τον επόμενο έλεγχο, όχι το πρώτο μήνυμα.
Ποια είναι τα περιουσιακά στοιχεία, πού βρίσκονται, ποιος πρόκειται να ωφεληθεί, και τι πρέπει να συμβεί σε περίπτωση θανάτου. Αν σας έχει προταθεί έτοιμη δομή, στείλτε την όπως σας δόθηκε.
Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε., Λευκωσία.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί ένα εμπίστευμα να παρακάμψει τη νόμιμη μοίρα;
Δεν πρέπει να συστήνεται για τον σκοπό αυτόν. Το άρθρο 21 του Κεφ. 195 επιτρέπει σε πρόσωπο να διαθέσει με διαθήκη μόνο το διαθέσιμο μέρος της περιουσίας, και το άρθρο 41(1) καθορίζει το μέρος αυτό σε όχι περισσότερο από ένα τέταρτο όπου υπάρχει σύζυγος και τέκνο ή κατιόντες τέκνου, ή τέκνο ή κατιόντες χωρίς σύζυγο, και σε όχι περισσότερο από το ήμισυ όπου υπάρχει σύζυγος ή γονέας αλλά όχι τέκνο ή κατιών. Το αν περιουσιακά στοιχεία τοποθετημένα σε εμπίστευμα αποτελούν μέρος της κληρονομιάς για τους σκοπούς αυτούς εξαρτάται από τα γεγονότα και από το πότε και πώς δημιουργήθηκε το εμπίστευμα.
Μπορεί κυπριακό εμπίστευμα να κατέχει ακίνητο στην Κύπρο;
Είναι ερώτημα που τίθεται πριν συσταθεί το εμπίστευμα και όχι μετά. Ο ορισμός του αλλοδαπού στο άρθρο 2 του Κεφ. 109 περιλαμβάνει ρητά εμπίστευμα προς όφελος αλλοδαπού, και το άρθρο 3(1) απαγορεύει την απόκτηση από αλλοδαπό χωρίς προηγούμενη άδεια του Υπουργικού Συμβουλίου. Το άρθρο 3(5) καθιστά άκυρη κάθε εγγραφή που γίνεται κατά παράβαση του άρθρου, οπότε η συνέπεια του λάθους δεν είναι καθυστέρηση αλλά ακυρότητα. Κατά το άρθρο 3(3) η σύμβαση που προβλέπει απόκτηση από αλλοδαπό είναι έγκυρη ως σύμβαση αλλά δεν παρέχει δικαίωμα κτήσης μέχρι να δοθεί η άδεια, και κατά το άρθρο 3(4) διατηρείται ρητά το δικαίωμα κατάθεσης της σύμβασης δυνάμει του περί Πώλησης Ακινήτων (Ειδική Εκτέλεση) Νόμου, ώστε να εξασφαλίζεται προτεραιότητα όσο εκκρεμεί η άδεια. Ο Νόμος δεν ορίζει προθεσμία εντός της οποίας οφείλει να αποφασίσει το Υπουργικό Συμβούλιο.
Ο επίτροπός μας θα λείπει στο εξωτερικό για μήνες. Μπορεί κάποιος να ενεργεί αντ' αυτού;
Το άρθρο 25(1) του περί Επιτρόπων Νόμου, Κεφ. 193, επιτρέπει σε επίτροπο που πρόκειται να απουσιάσει από τη Δημοκρατία να εκχωρήσει με πληρεξούσιο, σε οποιοδήποτε πρόσωπο, την εκτέλεση ή άσκηση κατά την απουσία του όλων ή μέρους των εμπιστευμάτων, εξουσιών και διακριτικών ευχερειών που του έχουν ανατεθεί υπό την ιδιότητα αυτή. Το αν μια συγκεκριμένη απουσία ενεργοποιεί τη διάταξη είναι ζήτημα του κειμένου όπως ισχύει και των γεγονότων. Το άρθρο 25(4) προσθέτει τις διατυπώσεις: πιστοποίηση κατά τη νομοθεσία περί πιστοποιούντων υπαλλήλων, και κατάθεση πιστού αντιγράφου στο γραφείο του Αρχιπρωτοκολλητή μαζί με ένορκη δήλωση.
Μπορεί ο πληρεξούσιός μου να συστήσει ή να διαχειριστεί εμπίστευμα για λογαριασμό μου;
Εντός του εύρους της εξουσιοδότησης που δόθηκε, και όχι πέραν αυτού. Τίποτε εκτός του ρητού ή αναγκαστικά συναγόμενου εύρους ενός πληρεξουσίου δεν καλύπτεται, και κατά το άρθρο 153 του περί Συμβάσεων Νόμου, Κεφ. 149, ο αντιπρόσωπος δεν μπορεί να διορίσει υποκατάστατο χωρίς ρητή εξουσιοδότηση. Ορισμένες πράξεις δεν εκχωρούνται καθόλου, μεταξύ αυτών η σύνταξη διαθήκης και η αίτηση στο δικαστήριο για διάταγμα επικύρωσης ή επιστολές διαχείρισης.
Γιατί η σελίδα λέει τόσο λίγα για τον ίδιο τον Νόμο του 1992;
Γιατί το γραφείο δημοσιεύει μόνο όσα έχει επαληθεύσει. Ο περί Διεθνών Εμπιστευμάτων Νόμος του 1992 είναι το πλαίσιο εντός του οποίου συμβουλεύουμε για σύσταση, διαχείριση και σχεδιασμό, και φέρει δικές του προϋποθέσεις που στηρίζονται στη διαμονή του εμπιστευματοπαρόχου και των δικαιούχων. Οι προϋποθέσεις αυτές, και η φορολογική θέση και οι υποχρεώσεις αναφοράς, απαντώνται έναντι συγκεκριμένης δομής και συγκεκριμένης οικογένειας, και όχι με γενικές διατυπώσεις σε ιστοσελίδα.
Μετακομίζουμε στην Κύπρο. Να περιμένει ο έλεγχος των δομών μας;
Όχι, και αυτό είναι το μέρος μιας μετεγκατάστασης που μένει συχνότερα ανεκτέλεστο, γιατί είναι το μέρος που δεν επιδιορθώνεται εκ των υστέρων. Η μετακίνηση συνοδεύεται από έλεγχο της διαθήκης και, όπου αρμόζει, από εξέταση του αν τα περιουσιακά στοιχεία κρατούνται καλύτερα μέσα από δομή. Πείτε μας το προβλεπόμενο μοτίβο ημερών, τι πρόκειται να γίνει με προηγούμενη κατοικία, και ποιες δομές υπάρχουν ήδη.
Αποποίηση Ευθύνης: Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η νομοθεσία και η εφαρμογή της ενδέχεται να μεταβληθούν, ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει. Παρακαλούμε επικοινωνήστε με το γραφείο Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε. για συμβουλή προσαρμοσμένη στη δική σας υπόθεση.