13ος μισθός και πληρωμή άδειας: τι οφείλει ο εργοδότης

Η κατάσταση μισθοδοσίας γράφει τον συμφωνημένο ακαθάριστο μισθό, αλλά κάθε μήνα λείπει ένα μέρος του. Ο εργοδότης εξηγεί ότι το κρατά ως «επίδομα αδειών» και ότι θα το δώσει όταν πάρετε άδεια. Ο 13ος μισθός δεν έρχεται, και η άδεια, όταν έρθει, πληρώνεται λιγότερη απ’ όση περιμένατε.

Δύο νόμοι και η νομολογία απαντούν σε αυτά τα ερωτήματα. Ο περί Ετησίων Αδειών μετ’ Απολαβών Νόμος, Ν. 8/1967, λέει ποιος πληρώνει την άδεια. Ο περί Προστασίας των Μισθών Νόμος, Ν. 35(Ι)/2007, λέει τι μπορεί να αφαιρεθεί από τον μισθό. Και η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου λέει πότε ο 13ος μισθός είναι μισθός που οφείλεται. Στο τέλος εξηγούμε τι μπορείτε να κάνετε και σε πόσο χρόνο.

Η άδεια πληρώνεται επιπλέον του μισθού, όχι από αυτόν

Το κόστος της ετήσιας άδειας βαρύνει τον εργοδότη, όχι τον μισθό σας. Ο Ν. 8/1967 δίνει σε κάθε εργοδοτούμενο ετήσια άδεια «μετ’ απολαβών» (άρθρα 2 και 3), δηλαδή άδεια με πληρωμή, και την πληρωμή αυτή την εξασφαλίζει με έναν από δύο τρόπους:

• Μέσω του Κεντρικού Ταμείου Αδειών. Ο εργοδότης καταβάλλει στο Ταμείο εισφορά υπολογισμένη πάνω στα ημερομίσθια του εργοδοτουμένου, και από το Ταμείο καταβάλλονται οι απολαβές της άδειας (Κανονισμοί 6(2) και 9(1) των περί Ετησίων Αδειών μετ’ Απολαβών Κανονισμών του 1980, Κ.Δ.Π. 287/1980). Το Ταμείο το διαχειρίζεται ο Διευθυντής των Υπηρεσιών Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
• Μέσω δικού του σχεδίου αδειών. Ο Υπουργός Εργασίας μπορεί να εγκρίνει σχέδιο αδειών του εργοδότη, εφόσον κατά την εφαρμογή του είναι ευεργετικότερο για τους εργαζομένους από τις διατάξεις του Νόμου, και τότε ο εργοδότης εξαιρείται από το Ταμείο (άρθρο 11).

Ο Νόμος περιγράφει την εισφορά ως εισφορά «υπό του εργοδότου καταβλητέα» (άρθρο 9(2)(β)), και ο εργοδότης που παραλείπει χωρίς εύλογη αιτία να την καταβάλει διαπράττει αδίκημα (άρθρο 14(1)(β)). Ο Νόμος δεν προβλέπει πουθενά ότι ο εργοδότης την ανακτά από τον μισθό του εργαζομένου. Ο Ν. 35(Ι)/2007 μάλιστα συμπεριλαμβάνει την εισφορά στο Κεντρικό Ταμείο Αδειών στον ίδιο τον «μισθό» που προστατεύει (άρθρο 2).

Αν μετά από όλες τις κινήσεις λάβατε μόνο τον συμφωνημένο μισθό, η άδειά σας δεν πληρώθηκε: την πληρώσατε με τα δικά σας χρήματα.

Γιατί η αποκοπή δεν διορθώνεται με την επιστροφή

Χρήματα που κρατήθηκαν από τον μισθό και επιστράφηκαν αργότερα με άλλο όνομα είναι ο ίδιος μισθός, πληρωμένος αργότερα. Το άρθρο 10(1) του Ν. 35(Ι)/2007 δεν επιτρέπει αποκοπές από τον μισθό παρά μόνο:

• όταν τις προνοεί νόμος ή κανονισμός·
• σύμφωνα με κανονισμούς ταμείων σύνταξης, προνοίας και ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης·
• δυνάμει δικαστικής απόφασης·
• για ζημιά της επιχείρησης που προκάλεσε ο εργαζόμενος σκόπιμα ή από βαριά αμέλεια, και μόνο μετά από διαβούλευση·
• όταν τις προβλέπει συλλογική σύμβαση ή γενική συμφωνία που εφαρμόζεται στον εργαζόμενο·
• μετά από γραπτή και ενυπόγραφη συγκατάθεση του εργοδοτουμένου.

Η εισφορά του εργοδότη για την άδεια δεν αναφέρεται σε καμία από τις πέντε πρώτες περιπτώσεις. Μένει η γραπτή συγκατάθεση. Αν σας ζητήθηκε κάποτε να υπογράψετε έντυπο για τις αποκοπές, αυτό είναι το έγγραφο που εξετάζεται πρώτο, και ο εργοδότης οφείλει να τηρεί αρχείο με τα έντυπα συγκατάθεσης (άρθρο 10(5)).

Τα στοιχεία τα κρατά ο εργοδότης. Οφείλει να τηρεί αρχεία με τον ακάθαρτο και τον καθαρό μισθό κάθε εργοδοτουμένου, κάθε αποκοπή και τον λόγο της (άρθρο 12(1)), φέρει το βάρος να αποδείξει ότι πλήρωσε (άρθρο 12(3)), και σας δίνει κατάσταση μισθοδοσίας εντός πέντε εργάσιμων ημερών από κάθε πληρωμή (άρθρο 3(4)(β)). Ο Πίνακας του Νόμου προβλέπει ότι η κατάσταση δείχνει, όπου εφαρμόζονται, τον 13ο μισθό και τις εισφορές στο Κεντρικό Ταμείο Αδειών. Η κατάσταση μισθοδοσίας είναι λοιπόν το πρώτο σας τεκμήριο: δείχνει τι κρατήθηκε και με ποια ονομασία.

Η παράβαση του Νόμου από τον εργοδότη είναι αδίκημα, με φυλάκιση μέχρι έξι μήνες ή χρηματική ποινή μέχρι 15.000 ευρώ ή και τα δύο (άρθρο 20(1)). Την ίδια ποινή αντιμετωπίζει ο διευθυντής ή σύμβουλος με τη συγκατάθεση ή συνενοχή του οποίου διαπράχθηκε το αδίκημα της εταιρείας (άρθρο 20(1Α)).

Όταν η άδεια πληρώνεται λιγότερη

Αν οι ημέρες ή τα χρήματα της άδειας είναι λιγότερα απ’ όσα δικαιούστε, η διαφορά διεκδικείται. Κατά το άρθρο 5(1) του Ν. 8/1967, όποιος εργάστηκε τουλάχιστον σαράντα οκτώ εβδομάδες μέσα στο έτος αδείας δικαιούται είκοσι εργάσιμες ημέρες με πενθήμερη εβδομάδα και είκοσι τέσσερις με εξαήμερη, ή περισσότερες αν τις δίνει η σύμβαση ή συλλογική σύμβαση. Οι δημόσιες αργίες και οι ημέρες ασθένειας δεν μετρούν ως ημέρες άδειας (άρθρο 6(1)). Τον υπολογισμό τον εξηγούμε στο άρθρο για την ετήσια άδεια και τον χρόνο εργασίας.

Ο Νόμος προστατεύει την άδεια και με ποινικές διατάξεις. Ο εργοδότης που παραλείπει να χορηγήσει άδεια που οφείλεται ή να καταβάλει την εισφορά στο Ταμείο διαπράττει αδίκημα, και με την καταδίκη υπόκειται και στην καταβολή της εισφοράς (άρθρο 14(1)).

Πριν διεκδικήσετε την άδεια από τον εργοδότη, μάθετε αν έχει καταβάλει εισφορές για εσάς στο Ταμείο. Σε υπόθεση του Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών Λεμεσού του 2009, Δημητρίου ν. Creazione di Terra Ltd, οι δύο πλευρές δήλωσαν ότι η εργοδότρια κατέβαλλε κάθε μήνα στο Ταμείο Αδειών το ποσό που αναλογούσε στην εργαζόμενη και ότι εκείνη μπορούσε να το εισπράξει με αίτησή της στο Ταμείο. Η αξίωση για την άδεια αποσύρθηκε. Αν οι εισφορές δεν καταβλήθηκαν, η διαφορά στρέφεται κατά του εργοδότη.

Όσο η εργασία συνεχίζεται, η άδεια λαμβάνεται και δεν εξαγοράζεται. Κατά το άρθρο 8(2) του περί της Οργάνωσης του Χρόνου Εργασίας Νόμου, Ν. 63(Ι)/2002, η ελάχιστη ετήσια άδεια αντικαθίσταται από χρηματική αποζημίωση μόνο όταν τερματίζεται η εργασιακή σχέση. Για όσα οφείλονται στη λήξη της εργασίας, δείτε το άρθρο για τον τερματισμό απασχόλησης.

Ο 13ος μισθός: πότε οφείλεται

Κανένας νόμος δεν υποχρεώνει τον ιδιωτικό εργοδότη να πληρώνει 13ο μισθό, όμως όταν έχει συμφωνηθεί είναι μισθός και προστατεύεται ως μισθός. Και τα δύο προκύπτουν από την Αδελφοί Λιοτατή Λιμιτεδ ν. Διευθυντή Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων, Ποινική Έφεση αρ. 151/2016: το πρώτο το σημείωσε το πρωτόδικο δικαστήριο, και το Ανώτατο Δικαστήριο, την 1η Νοεμβρίου 2019, συμφώνησε με την ερμηνεία του ότι ο συμφωνημένος 13ος είναι μισθός.

Ο εργαζόμενος είχε συμφωνήσει προφορικά κατά την πρόσληψη ότι θα λάμβανε, πέρα από τον μηνιαίο μισθό, ένα δώρο κάθε Χριστούγεννα, περίπου ίσο με έναν μηνιαίο μισθό. Το έλαβε ανελλιπώς από το 2004 μέχρι το 2010, όπως όλοι οι υπάλληλοι. Για το 2011, το 2012 και το 2013 η εργοδότρια δεν το έδωσε, λόγω της οικονομικής κρίσης, και ο εργαζόμενος δεν συγκατατέθηκε. Το πρωτόδικο δικαστήριο έκρινε ότι το δώρο, που δινόταν «σταθερά, τακτικά και προσδιορισμένα» σε όλους και «χωρίς οποιαδήποτε αίρεση ή όρο», δεν ήταν κατά χάριν πληρωμή αλλά μισθός κατά το άρθρο 2 του Ν. 35(Ι)/2007, και ότι η αποκοπή του έγινε χωρίς τη συγκατάθεση του εργοδοτουμένου. Το Ανώτατο συμφώνησε με την ερμηνεία και επικύρωσε την καταδίκη.

Η ονομασία δεν αλλάζει το αποτέλεσμα. Στην Διευθυντής Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων ν. Σταύρου κ.α., Ποινικές Εφέσεις αρ. 264/2018 και 265/2018, το πρωτόδικο δικαστήριο είχε αθωώσει εταιρεία και διευθυντή της, επειδή ο εργαζόμενος υπέγραφε κάθε Δεκέμβριο ότι λάμβανε το ποσό ως «φιλοδώρημα». Το Ανώτατο Δικαστήριο, στις 3 Ιουλίου 2020, έκρινε ότι αυτό ήταν «αδιάφορο»: η παροχή δινόταν σταθερά από τον πρώτο χρόνο, χωρίς όρους, ισοδυναμούσε περίπου με έναν μισθό, και υπήρχε προφορική συμφωνία ότι ο εργαζόμενος θα είχε ό,τι είχε και το άλλο προσωπικό, μαζί με 13ο μισθό. Η αθώωση ανατράπηκε και οι εφεσίβλητοι κρίθηκαν ένοχοι.

Αυτό που μετρά δεν είναι πώς ονομάζεται η πληρωμή, αλλά αν δινόταν σταθερά ως μέρος της αμοιβής σας.

Ο 13ος μισθός μπορεί να στηρίζεται και σε συλλογική σύμβαση. Το άρθρο 12(1)(ε) του Ν. 8/1967 υπάγει στο Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών τις απαιτήσεις για «δέκατο τρίτο μισθό και οποιοδήποτε άλλο δικαίωμα προκύπτει από νόμο, κανονισμό, έθιμο, ατομική ή συλλογική σύμβαση». Αν ο κλάδος σας καλύπτεται από συλλογική σύμβαση, διαβάστε τι προβλέπει και πότε καταβάλλεται κάθε ωφέλημα.

Πώς αποδεικνύεται

Τον 13ο μισθό τον αποδεικνύει όποιος τον διεκδικεί, και γι’ αυτό τα έγγραφα κρίνουν την υπόθεση. Στην Creazione di Terra η εργαζόμενη υποστήριξε ότι είχε συμφωνήσει προφορικά 13ο μισθό. Γραπτοί όροι εργασίας δεν υπήρχαν, και το Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών δεν θεώρησε αξιόπιστη ούτε τη δική της μαρτυρία ούτε της διευθύντριας της εργοδότριας. Χωρίς αποδεκτή μαρτυρία, η αξίωση για την αναλογία 13ου μισθού απορρίφθηκε.

Το ίδιο Δικαστήριο έκρινε επιπλέον ότι, ακόμη και αν υπήρχε δικαίωμα, η εργαζόμενη το είχε εγκαταλείψει, επειδή είχε υπογράψει απόδειξη για τον τελευταίο μισθό της με τη φράση «δηλώνω ότι δεν έχω καμία άλλη απαίτηση από την εταιρεία». Πριν υπογράψετε απόδειξη πληρωμής, διαβάστε τι δηλώνετε. Αν σας ζητηθεί, γράψτε μόνο τι λάβατε και για ποια περίοδο.

Τι μπορείτε να κάνετε

Υπάρχουν τρεις δρόμοι, και ο ένας δεν αποκλείει τον άλλο.

• Γραπτό αίτημα στον εργοδότη. Ζητήστε τις καταστάσεις μισθοδοσίας που λείπουν και εξήγηση για κάθε αποκοπή. Ο εργοδότης οφείλει να έχει τα στοιχεία αυτά στα αρχεία του, και η απάντησή του, ή η σιωπή του, γίνεται μαρτυρία.
• Παράπονο σε Επιθεωρητή. Κατά το άρθρο 16 του Ν. 35(Ι)/2007, ο Επιθεωρητής δέχεται παράπονα για διαφορές από την εφαρμογή του Νόμου, εφόσον η υπόθεση δεν έχει ήδη εγερθεί ενώπιον Δικαστηρίου. Ερευνά, επιχειρεί να διευθετήσει τη διαφορά και συντάσσει πρακτικό, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ενώπιον του Δικαστηρίου Εργατικών Διαφορών. Από την υποβολή του παραπόνου μέχρι τη σύνταξη του πρακτικού διακόπτεται η προθεσμία προσφυγής στο Δικαστήριο (άρθρο 16(5)). Και η Λιοτατή και η Σταύρου ήταν ποινικές υποθέσεις του Διευθυντή του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων, με παραπονούμενο τον εργαζόμενο, και με την καταδίκη το Δικαστήριο μπορεί να διατάξει την καταβολή του οφειλόμενου ποσού (άρθρο 20(2)).
• Αίτηση στο Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών. Οι απαιτήσεις για ετήσιες άδειες, δεδουλευμένο μισθό και 13ο μισθό υπάγονται στην αποκλειστική του δικαιοδοσία (άρθρο 12(1)(ε) του Ν. 8/1967), και η απόφασή του φέρει τόκο από την ημερομηνία καταχώρησης της αίτησης (άρθρο 12Α).

Δώδεκα μήνες, από κάθε ποσό που δεν πληρώθηκε

Η αίτηση στο Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών υποβάλλεται εντός δώδεκα μηνών από την ημερομηνία κατά την οποία γεννήθηκε το δικαίωμα (άρθρο 12(10Α) του Ν. 8/1967). Στην Παντελής Γεωργίου ν. Ironhold Estates Ltd (2007) 1 ΑΑΔ 1051 εργαζόμενος σε ξενοδοχείο αξίωσε μετά την αποχώρησή του, μεταξύ άλλων, αναλογία 13ου και 14ου μισθού και ετήσιες άδειες, με βάση συλλογική σύμβαση. Μεγάλο μέρος της αξίωσης κρίθηκε παραγεγραμμένο.

Το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε τη θέση ότι ο χρόνος αρχίζει με τη λύση της εργασιακής σχέσης: «Δε συμφωνούμε ότι ο χρόνος γένεσης του δικαιώματος για διεκδίκηση των ωφελημάτων του αρχίζει μετά τη λύση της εργασιακής σχέσης». Τα ωφελήματα δεν μπορούσαν να συσσωρεύονται από έτος σε έτος και να διεκδικούνται στο τέλος. Γι’ αυτό μετρήστε από τον παλαιότερο μήνα με αποκοπή και από τον πρώτο 13ο μισθό που δεν ήρθε. Το παράπονο σε Επιθεωρητή σάς δίνει χρόνο, γιατί διακόπτει την προθεσμία.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη

Συγκρίνετε κάθε κατάσταση μισθοδοσίας με τη σύμβασή σας. Ο ακαθάριστος μισθός που συμφωνήσατε οφείλεται ολόκληρος. Μια γραμμή που αφαιρεί ποσό «για άδεια» χρειάζεται εξήγηση: την εισφορά για την άδεια την καταβάλλει ο εργοδότης, και αποκοπή επιτρέπεται μόνο στις περιπτώσεις του άρθρου 10. Κρατήστε τις καταστάσεις, τις τραπεζικές κινήσεις και κάθε μήνυμα για τις αποκοπές.

Για τον 13ο μισθό, μαζέψτε ό,τι δείχνει ότι ήταν μέρος της αμοιβής σας. Τη σύμβαση, τη συλλογική σύμβαση του κλάδου, τις καταστάσεις μισθοδοσίας προηγούμενων ετών και τα ονόματα συναδέλφων που τον λάμβαναν. Η Λιοτατή και η Σταύρου δείχνουν ότι η σταθερή καταβολή χωρίς όρους μετρά περισσότερο από την ονομασία.

Μετρήστε τους δώδεκα μήνες από κάθε ποσό. Ένα παράπονο στον Επιθεωρητή, με απόδειξη της ημερομηνίας του, διακόπτει την προθεσμία, και μια αίτηση στο Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών διεκδικεί τα ποσά με τόκο. Αν οι αποκοπές συνεχίζονται, το άρθρο μας για τους απλήρωτους μισθούς εξηγεί πότε μπορεί να δικαιολογείται και αποχώρηση με αποζημίωση.

Εργοδότες: η άδεια δεν χρηματοδοτείται από τη μισθοδοσία. Η εισφορά στο Ταμείο, ή η πληρωμή της άδειας μέσα από εγκεκριμένο σχέδιο, είναι κόστος της επιχείρησης. Ένας 13ος μισθός που συμφωνήθηκε και δίνεται χρόνια σε όλους, χωρίς όρους, δεν σταματά χωρίς τη συγκατάθεση του εργαζομένου. Τέτοια ζητήματα, για εργαζομένους και για εργοδότες, εμπίπτουν στον τομέα εργατικού δικαίου του γραφείου μας.

Ερωτήσεις που μας γίνονται

Πηγές

• Ο περί Ετησίων Αδειών μετ’ Απολαβών Νόμος του 1967, Ν. 8/1967, ενοποιημένο κείμενο, άρθρα 2, 3, 5, 6, 9, 11, 12(1)(ε), 12(10Α), 12Α, 13 και 14, CyLaw
• Οι περί Ετησίων Αδειών μετ’ Απολαβών Κανονισμοί του 1980, Κ.Δ.Π. 287/1980, Κανονισμοί 6 και 9, CyLaw
• Ο περί Προστασίας των Μισθών Νόμος του 2007, Ν. 35(Ι)/2007, ενοποιημένο κείμενο, άρθρα 2, 3, 10, 12, 16, 19 και 20 και Πίνακας, CyLaw
• Ο περί της Οργάνωσης του Χρόνου Εργασίας Νόμος του 2002, Ν. 63(Ι)/2002, ενοποιημένο κείμενο, άρθρο 8, CyLaw
• Αδελφοί Λιοτατή Λιμιτεδ ν. Διευθυντή Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων, Ποινική Έφεση αρ. 151/2016, Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου, 1 Νοεμβρίου 2019
• Διευθυντής Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων ν. Σταύρου κ.α., Ποινικές Εφέσεις αρ. 264/2018 και 265/2018, Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου, 3 Ιουλίου 2020
• Παντελής Γεωργίου ν. Ironhold Estates Ltd (2007) 1 ΑΑΔ 1051, Πολιτική Έφεση αρ. 261/2005, Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου, 11 Σεπτεμβρίου 2007
• Αριάδνη Δημητρίου ν. Creazione di Terra Ltd, Αρ. Υπόθεσης 272/08, Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών Λεμεσού, 27 Οκτωβρίου 2009

Κλεάνθους & Πλατής Δ.Ε.Π.Ε. Εγγεγραμμένη δικηγορική εταιρεία Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος HE 441973

Περαιτέρω ανάγνωση

Το παρόν κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η νομοθεσία και η εφαρμογή της ενδέχεται να μεταβληθούν, ενώ κάθε περίπτωση διαφέρει. Για συμβουλή στη δική σας υπόθεση επικοινωνήστε με τον Κλείτο Πλατή στο klitos@kleanthousplatis.com.

Λάβετε νομικές ενημερώσεις με email

Όταν αλλάζει το κυπριακό δίκαιο, να το μαθαίνετε από εμάς

Ένα σύντομο email όταν αλλάζει κάτι που μετρά: νέα νομοθεσία, μια απόφαση που αξίζει να ξέρετε, μια προθεσμία. Γραμμένο από τους συνεταίρους, χωρίς διαφημίσεις, διαγραφή με ένα κλικ.

Αφήστε το κενό

Εγγραφή

Είστε στη λίστα. Η επόμενη ενημέρωση για το κυπριακό δίκαιο θα έρθει στο email σας.

Η εγγραφή δεν ολοκληρώθηκε. Γράψτε στο office@kleanthousplatis.com και θα σας προσθέσουμε.

Η διεύθυνσή σας χρησιμοποιείται για αυτές τις ενημερώσεις και για τίποτε άλλο. Προστασία προσωπικών δεδομένων.